Indonesische slachtoffers van de Slag in de Javazee

De Slag in de Javazee werd uitgevochten op 27 en 28 februari 1942. Tijdens de slag zonken een aantal Nederlandse schepen waarbij niet alleen Nederlandse zeelieden zijn omgekomen, maar ook een substantieel aantal Indonesesiche zeelieden:

Aan boord van torpedobootjager hare majesteits Kortenaer waren 57 slachtoffers te betreuren, waarvan 28 Indonesiers (49%)

  1. Stoker I Atori (1922/10/02)
  2. Stoker I Barna (1919)
  3. Jongen Kadan( 1918)
  4. Jongen Kadim (1920)
  5. Stoker Olieman Kajamoeddin (1913/06/10)
  6. Jongen Kasdoe (1915/04/16)
  7. Matroos I S. Kertoek (1903/11/14)
  8. Korporaal Telegrafist G. Loemban Tobing (1910)
  9. Stoker Olieman S.F. Maruanaja (1910)
  10. Jongen Moeradi (1918)
  11. Timmerman Maat Ngadim (1908)
  12. Korporaal Machinist M. Pattiwael (1904)
  13. Korporaal Kok D. Ranoe (1909)
  14. Stoker I Rochman (1920)
  15. Jongen Thomas Sahri (1923)
  16. Stoker Olieman Pieter Sahusilawane (1910)
  17. Korporaal Monteur Sandeli alis Sabatini (1910/07/12)
  18. Stoker I Zadrach Mezmak Sijaranamual (1916)
  19. Matroos I Sjoekoer (1911)
  20. Jongen Soedarman (1914/06/15)
  21. Stoker Olieman Soemardi (1905)
  22. Jongen Soemardjo (1920)
  23. Stoker Olieman S. Soengkono (1913)
  24. Jongen Soepardjo
  25. Jongen Soerojo (1919/04)
  26. Jongen Soetaja (1920)
  27. Stoker Olieman Soetikno (1908/05/15)
  28. Kwartiermeester R. Wara (1911)

 

Aan boord van de kruiser hare majesteits Java waren 516 slachtoffers, waarvan 119 Indonesiers (23%)

  1. Stoker I Ali Akbar (1920)
  2. Jongen Asan (1907)
  3. Jongen Awin (1922/01/03)
  4. Matroos III Balpini (1920/07/06)
  5. Lichtmatroos Martinus Bedja (1923)
  6. Matroos II Chamin (1920)
  7. Jongen Dalijo (1921)
  8. Jongen Dani (1919/12/03)
  9. Militie Matroos Darmadi (1921/11/21)
  10. Korporaal Schrijver Mohammad Djabar (1907)
  11. Matroos III Djasimin (1923/08/03)
  12. Jongen Djoemadi alias Saiman (1923)
  13. Stoker I Jozef Djojomonggolo (1921)
  14. Matroos III Andrejan Djojosoenowo (1920)
  15. Jongen Eksam bin Moekamat (12-01-1920)
  16. Militie Matroos Giman (1918)
  17. Militie Matroos Goemari
  18. Jongen Hardi Ajohjono (1920)
  19. Militie Matroos Mas Saman Hoesami
  20. Matroos I Hoetomo (22-03-1923)
  21. Marinier I Ibrahim (1919)
  22. Matroos Mohamad Ishak, (11-12-1918)
  23. Stoker II Ismadi (06-06-1924)
  24. Jongen Isman (1918)
  25. Matroos III Joemono (1924)
  26. Kok Kadir (1916)
  27. Jongen Kaffie (1920)
  28. Matroos Kok Kanan (1909)
  29. Jongen Kardi (18-01-1921)
  30. Jongen Kardina (1923)
  31. Jongen Kardjo (1910)
  32. Matroos III J.A. Kasman (1924)
  33. Matroos Hofmeester Katar (1915)
  34. Sergeant Machinist Kimin (1905)
  35. Korporaal Machinist Koento (17-02-1909)
  36. Matroos II Koeswo
  37. Matroos III P.J. Legimin
  38. Matroos Bottelier O.B. Lewerissa (1913)
  39. Matroos II F. Loemban Tobing (1921)
  40. Korporaal Stoker J. Mailoeas (1901)
  41. Stoker II J.H.J. Malonda (1923)
  42. Jongen Mardjoeki (15-07-1920)
  43. Militie Matroos Margono (05-11-1919)
  44. Matroos III Markasan (1921)
  45. Matroos Ziekenverpleger J.H Martoredjo (1915)
  46. Stoker Raden A. Matsoetris (1921)
  47. Matroos II George Frederik Mezach (09-03-1920) Probolinggo
  48. Jongen Moedjijo (1921)
  49. Jongen Moekiman (1924)
  50. Korporaal Machinist Moeljoto (1904)
  51. Militie Matroos Raden Moenawir (1919)
  52. Jongen Moerdjomadi (1920)
  53. Stoker Olieman Moeslimin
  54. Jongen Oembar (1912)
  55. Stoker II Achmad Oetojo (1919)
  56. Jongen Papan (1920)
  57. Stoker Olieman J.M.D. Pella (1909)
  58. Jongen Pija (14-10-1917)
  59. Korporaal Hofmeester Poniman (1904)
  60. Korporaal Hofmeester Praiman (1908)
  61. Jongen Prajitna (1922)
  62. Militie Matroos Raden Ramalan Atmodi Poero (1917)
  63. Stoker OliemanRatag (1919)
  64. Matroos IIIRukait (1924)
  65. Militie Matroos Raden Sahono alias Pronohotomo (1918)
  66. Jongen Saidjo (1917)
  67. Jongen Samsi (1921)
  68. Jongen Sanjata (1920)
  69. Jongen Sarimin (1921)
  70. Korporaal Timmerman Sarpin (1910)
  71. Korporaal Machinist Seman alias Adisoedarmo
  72. Stoker II Riboet Sjamsiat (20-08-1920)
  73. Stoker I Sjamsoe Alkamar (23-09-1919)
  74. Matroos III Slamet (27-10-1921)
  75. Stoker I Slamet (1923)
  76. Jongen Slamet (1921)
  77. Matroos III Basoeki Slamet (25-04-1924)
  78. Stoker I Mohamed Slamet (05-01-1922)
  79. Matroos III Raden Clamentinus Soebagja (1923)
  80. Matroos II Soebaijanto of Soebijanto
  81. Militie Matroos Raden Soebardiono (1921)
  82. Stoker II Raden Soedardjo (1919)
  83. Matroos II Soedarjo (12-04-1922)
  84. Stoker I Soedarto (1920)
  85. Stoker I Raden Soedibjo of Soedibio (1920)
  86. Stoker II Soedjimin (18-04-1921)
  87. Sergeant Machinist Soedono (10-02-1909)
  88. Matroos III Soegeng (22-06-1922)
  89. Stoker II Mas Soegiarto (06-02-1921)
  90. Stoker I Soegito (19-09-1922)
  91. Stoker II Albertus Jozef Soehartono (1924)
  92. Stoker II Soejatno (1924)
  93. Matroos Soekamdi (11-11-1920)
  94. Matroos III Soekandar
  95. Stoker I Raden Soelisdi (1920)
  96. Matroos II Soemadji
  97. Militie Matroos Mas Soemandar (26-12-1918)
  98. Jongen Soenardi (1911)
  99. Matroos I Soenjoto (1911)
  100. Jongen Soenoko (24-07-1913)
  101. Matroos Kok Soeparno (10-05-1919)
  102. Stoker Olieman Mas Soepraptono (1920/05/13)
  103. Sergeant Vliegtuigmonteur Soeratman (1919)
  104. Stoker II Raden Mas Soerjadi (1923)
  105. Matroos III Soerwardi (1923)
  106. Stoker I Soetomo (1920/09/07)
  107. Matroos III Soetopo (1923)
  108. Stoker Olieman Soewadi (1918/07/16)
  109. Militie Matroos Soewanda (1922/10/23)
  110. Matroos III Soewardi (1923)
  111. Sergeant MachinistP. Sumampouw (1901/09/20)
  112. Korporaal Ziekenverpleger Tasmin (1911/08/08)
  113. Stoker IE. Tomasoa (1909)
  114. Korporaal Machinist Tomasoa (1910)
  115. Jongen Waloejo (1919)
  116. Jongen Warsiman (1922)
  117. Stoker I Warsito (1921/01/09)
  118. Matroos III R.C. Woedjiman
  119. Korporaal Machinist Wilhelmoes Wokas (1911)

Aan boord van de lichte kruiser hare majesteits De Ruijter waren 344 slachtoffers, waarvan 75 Indonesiers (21%)

  1. Jongen Achmad (1915)
  2. Jongen Akip (1919)
  3. Jongen Arjono (1921)
  4. Jongen Asan Soekadi (1920)
  5. Korporaal Vliegtuigmonteur Bardjo (1905)
  6. Jongen Baris (1918)
  7. Jongen Barni (1904)
  8. Korporaal Machinist Bernawi (20-04-1911)
  9. Militie Stoker Charles Frederik Marcus Boedrie (22-09-1921) Soerabaja
  10. Matroos Bottelier Salmon da Costa (23-09-1908)
  11. Jongen Daliman (02-08-1923)
  12. Matroos II Donne Chavair-Blora David (28-10-1920)
  13. Korporaal Stoker Diran (1912)
  14. Stoker I A. Doelrachman (1918)
  15. Jongen Hardono (1918)
  16. Matroos III Haris Fadillah (13-12-1923)
  17. Stoker I Haroeno (08-03-1920)
  18. Korporaal Machinist P. Hasiboean (1906)
  19. Jongen Kamidjo (1920)
  20. Matroos III Karmoedji (23-05-1925)
  21. Jongen Kartiman (13-05-1921)
  22. Stoker I Kasidi (14-03-1920)
  23. Jongen Kasidi (1920)
  24. Matroos III A.P. Kasmin (1923)
  25. Matroos Kok Kastawi (1918)
  26. Jongen Kastolan (1908)
  27. Jongen Katni (1914)
  28. Stoker II Koekoeh (17-12-1922)
  29. Korporaal Machinist Koepan (1916)
  30. Militie Matroos Monteur Ferdinand Sapher-Sidoardjo Lassay (19-04-1917)
  31. Stoker Olieman R. Marjono (1907)
  32. Stoker I E.B. Marsono, (03-10-1919)
  33. Matroos III Moediono (02-02-1924)
  34. Korporaal Kok Moenadi (1909)
  35. Jongen Moerat (1917)
  36. Korporaal Hofmeester Moesran (1903)
  37. Jongen Moestram (1898)
  38. Matroos Kok Ngalim (1919)
  39. Jongen Paidi
  40. Jongen Palijo (1918)
  41. Jongen T. Pardi
  42. Stoker II Raden Paridjan (1924)
  43. Stoker I Poerwari (1918)
  44. Matroos I Rachmad (1919)
  45. Jongen Rakoep (1906)
  46. Militie Matroos Rasimin (11-01-1918)
  47. Jongen Sadji (1916)
  48. Stoker Olieman Saebie (1905)
  49. Jongen Saelan (1919
  50. Stoker I Said (1917)
  51. Stoker I Salamoen (1919)
  52. Matroos III Salimin (05-05-1921)
  53. Militie Matroos Santoso Poerwoatmodjo (1921)
  54. Matroos Kok Santriman (1922)
  55. Matroos Hofmeester Saripin (29-04-1913)
  56. Militie Matroos Simoen (1921)
  57. Stoker II Soedarko (09-10-1921)
  58. Matroos III Mas Soedarmadi (27-10-1922)
  59. Stoker II Soeko (08-01-1921)
  60. Stoker II Soeleman (1920)
  61. Jongen Soemadi (1917)
  62. Matroos Kok Soemarmo (1914)
  63. Matroos III Soemitro (07-04-1922)
  64. Matroos III Raden Soeparman (1922)
  65. Stoker I T. Soeprapto (1923)
  66. Stoker II Petrus Canisisius Soeratin (1924)
  67. Matroos Kok Soeratman (30-06-1919)
  68. Jongen S. Soerawan (1917)
  69. Korporaal Vliegtuigmaker Soerjadi (18-11-1909)
  70. Kwartiermeester Soetarto (1913)
  71. Stoker II Soewandi (09-08-1920)
  72. Stoker I D.C. Tahalea (1920)
  73. Jongen Tarim (22-03-1917)
  74. Jongen Toloe (28-12-1922)
  75. Matroos III Walidi (1922)

 

 

Bronnen:

http://www.wereldoorlog2.com/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=72

https://nl.wikipedia.org/wiki/Hr.Ms._Java_(1925)

  1. Bezemer, Zij vochten op de zeven zeeën : verrichtingen en avonturen der Koninklijke Marine in de tweede wereldoorlog (Zeist 1956).

 

Flesje kininesulfaat

Marthe Gaspar-Raven

Flesje met kininesulfaat

“ Malaria is een ziekte, die Uw gezondheid voorgoed kan bederven, terwijl zij ook de gevechtswaarde van een leger kan vernietigen.

 

Kinine, afkomstig uit de kinabast, werd toegepast als geneesmiddel voor malaria, een van de meest verbreide volksziekten in de tropen. Het belang van dit medicijn werd door Dr. Pleischel al in 1857 treffend verwoord: “Zonder kina en de daaruit bereide stoffen zou ik nòch medicus willen, nòch medicus kunnen zijn.”

In 1854 was de kina met regeringssteun in Tjinjiroean (ten zuiden van Bandoeng) aangeplant. De cultuur ontwikkelde zich zo voorspoedig dat in de jaren voor de Eerste Wereldoorlog de grootste hoeveelheid kina ter wereld uit Nederlands-Indië kwam.

Ook in legerkringen werd de bestrijding van malaria van het hoogste belang geacht. Immers: “in tropische gebieden kan deze ziekte minstens evenveel slachtoffers maken als de vijandelijke kogels”. De strijd tegen deze gevreesde tegenstander vroeg dan ook van iedereen “een even groote mate van oefening en tucht als in het gevecht tegen den vijand van hem wordt verwacht.”

Malaria nam onder de ziekten, die in het Nederlands-Indische Leger aanleiding gaven tot een permanente ongeschiktheid voor de dienst, zeker wat het Europese gedeelte van het leger betrof, de voornaamste plaats in. Rond 1900 hadden jaarlijks 80 van de 100 Europese en 75 van de 100 inheemse militairen malaria. Het kwam voortdurend voor dat militairen, die bij het uitrukken geheel gezond leken, al gauw geheel onbruikbaar werden voor de velddienst en zo een grote belasting gingen vormen voor de agerende troepen.

Toen door de Japanse bezetting van Nederlands-Indië de kinine schaars begon te worden, gingen de geallieerde legers van Zuidoost-Azië en de Pacific over op het middel mepacrine.

In de kampen aan de Birma Spoorweg en ook aan de Pakan Baroe hebben bijna alle krijgsgevangenen malaria gehad. Slechts in het begin was in sommige kampen nog wat kinine voorradig. W.B. Westhoff, die naar het herstelkamp Nakhom Pathon in Thailand was gebracht, noteerde op 27 september 1944 in zijn dagboek dat het aantal malariapatienten ontzettend opliep, vooral daar men geen klamboes had en de barakken in een sawah lagen, die bijna steeds onder water stond! Kinine werd niet meer verstrekt, “dus maar net doen of er geen koorts is.” werd het parool.

 

Dit flesje kininesulfaat is vervaardigd door de N.V. Bandoengsche kininefabriek. Deze fabriek werd in 1897 opgericht door Mr. C.W. Baron van Heeckeren.

 

 

 

Collectie Museum Bronbeek

Inventarisnummer 2004/07/28-3

Geschonken door H. Crawfurd, Elst

De Opheffing van het KNIL

Pauljac Verhoeven

Menteng Pulo, maandag 24 juli 1950

67 jaar geleden, op de vroege ochtend van maandag 24 juli 1950, begon de opheffing van het KNIL met de inwijding van de Simultaankerk op het ereveld Menteng Pulo te Jakarta. Op alle erevelden van de Indonesische archipel en in Siam (Thailand) werden tegelijkertijd kransen gelegd als afscheid van de gevallen kameraden. Gedurende 1 minuut werd de klok geluid, het katholieke gedeelte van de kerk werd ingewijd waarna veldaalmoezenier Van den Hoeven een rede hield. In de kerk waren 8 baren opgesteld, waarvan er 6 met de Nederlandse vlag waren bedekt, 1 met de Britse en 1 met de Amerikaanse vlag. De legercommandant luitenant generaal D.C. Buurman van Vreeden legde bij alle een krans.

2015_04_19-1_0232015_04_19-1_0222015_04_19-1_0132015_04_19-1_016

De plechtigheid werd besloten met een kranslegging op het graf van de voormalig legercommandant, generaal Simon Spoor.

 

Dinsdag 25 juli 1950.

Dinsdag 25 juli 1950 werd de volgende stap gezet op weg naar de officiële opheffing van het ‘Koninklijk Nederlands Indonesisch Leger’.

 

 

Hoofdkwartier Generale Staf, 25 juli dinsdagochtend.

Overdracht aan APRIS. Driekleur voor hoofdkwartier voor ’t laatst neergehaald.
Op dinsdagmorgen had op het voorerf van het Hoofdkwartier van de Generale Staf aan de Djalan Merdeka Utara, op plechtige wijze de opheffing van het Nederlandse Algemeen Hoofdkwartier door de commandant van de Nederlandse strijdkrachten in Indonesië plaats, terwijl in aansluiting hierop het gebouw van het HKGS ter beschikking werd gesteld van de APRIS.
Onder de bij deze plechtigheid aanwezige autoriteiten, zo wel Nederlandse als Indonesische, waren de minister van defensie der RIS, Sultan Hamengku Buwono IX, de Nederlandse Hoge Commissaris in Indonesië, dr. Hirschfeld, de commandant van de Nederlandse strijdkrachten in Indonesië, luitenant generaal Buurman van Vreeden, de chef staf van de APRIS, kolonel Nasution, vice-admiraal Kist, de chef staf van de ALRIS, kolonel Subiakto, voorts de generaals Alons, Simons, De Bie, Scheffelaar, Van Langen, kolonel Simatupang en de basiscommandant van Djakarta Raya, overste Taswin.
Erewachten bestaande uit troepen van de KL en de APRIS stonden opgesteld op het erf.
Na de rede van de generaal volgde het neerhalen van de Nederlandse driekleur waarna de Indonesische vlag werd gehesen.
Hierna sprak de chef staf van de Indonesische Landmacht kolonel Nasution. In zijn rede uitte kolonel Nasution uit naam van de APRIS zijn dank voor de goede samenwerking, die door de KL was betoond.

Paleis Merdeka, 25 juli dinsdagochtend.
De Nederlandse legercommandant, luitenant generaal D.C. Buurman van Vreeden en chef staf, generaal majoor D.R.A. van Langen, zijn dinsdagochtend door president Soekarno ontvangen op het paleis Merdeka, om officieel afscheid te nemen.”

006003002004001

 

Nederlands Hoge Commisariaat, 25 juli dinsdagavond.

Op het Nederlandse Hoge Commissariaat , ’s avonds op 25 juli, verzamelde zich een uitgelezen gezelschap om de opheffing van het KNIL met een plechtigheid te bezegelen.

009

Als eerste nam de Legercommandant luitenant generaal D.C. Buurman van Vreeden het woord:

“Straks zult U het opheffingsbesluit horen voorlezen, waarmede een einde wordt gemaakt aan ’t bestaan van het KNIL. Wat dit voor ons, KNIL-militairen betekent, wier leven zo hecht verbonden was met dit leger in dit land, zal voor ieder begrijpelijk zijn. Nochtans ben ik verheugd over de omstandigheid dat ik morgen naar Nederland vertrek met de wetenschap dat alles is gedaan voor KNIL-personeel dat menselijkerwijs mogelijk is: ik weet dat ieders belangen zo goed mogelijk zijn behartigd.

“Gij zijt een deputatie, dus een vertegenwoordiging van het KNIL in al zijn rangen, landaarden, wapens en diensten en daarom is mijn dank voor de toewijding, plichtsbetrachting en trouw die U steeds aan mij heeft betoond, niet alleen tot U persoonlijk doch vooral gericht tot het gehele KNIL door U hier vertegenwoordigd. Ik ben er van overtuigd dat Gij, waar Gij nu ook Uw verdere loopbaan zult vinden, Gij daar dezelfde goede eigenschappen zult tonen.”

“Een gedeelte van onze Indonesische wapenbroeders is opgenomen in de Weermacht van de Republiek Indonesia Serikat en ik ben er van overtuigd dat zij in deze nieuwe Weermacht door hun houding de naam van goed soldaat zullen hoog houden en hiermede bevestigen.”

Daarna werd het Koninklijk Besluit van de opheffing van het KNIL voorgelezen, gevolgd door een toespraak van de Hoge Commissaris in Indonesië dr. H.M. Hirschfeld.

“Vervolgens werd het koninklijk besluit houdende de onderscheidingen van Lt. Generaal Buurman van Vreede en Generaal Majoor van Langen voorgelezen. Met het spelen van het Nederlandse en Indonesische volkslied werd de officiële plechtigheid besloten.”

011010

Nieuws uit Indonesië: opheffing van het KNIL

De avond werd besloten met een receptie.

013015012008007

Er werden twee dagorders uitgegeven, een door Koningin Juliana:

“Aan officieren, onder-officieren, korporaals en soldaten van het KNIL, waar zij zich ook mogen bevinden.

Met ingang van 26 juli 1950 houdt het KNIL op te bestaan.

Met die dag eindigt de lange bewogen en roemrijke historie van bijna 120 jaren.

Uw vaandels, waarvan er 4 de Militaire Willemsorde dragen als hoogste dapperheidsonderscheiding, tonen de daden aan van moed, beleid en trouw, welke zo talrijk zijn in de geschiedenis van het KNIL.

Nooit werd tevergeefs een beroep op U gedaan.

Trouw hebt gij door de tijden heen Uw plicht vervuld.

Ik besef, dat thans de overgang naar een ander leger of naar de burgermaatschappij in Uw aller leven diep ingrijpt en ik begrijp zeer wel de moeilijkheden, welke dit voor velen Uwer meebrengt.

Ik voel echter bij de woord niet alleen achterom te mogen zien, maar met U de blik vooruit te moeten richten. Dit vooruit zien is voor U persoonlijk zeer verschillend. Maar moge het U allen gegeven zijn een nieuwe plaats in de maatschappij zo nodig met volharding te zoeken en te vinden, een plaats, waar gij, als burger of als militair, aan de weerbaarheid en opbouw Uwer [ ] Uw eigen, waardevolle bijdrage kunt leveren.

Nederland laat U gaan, Indonesiers, in het volle vertrouwen dat gij de goede zaak van U land trouw zult weten te dienen.

Nederland verwelkomt U terug, Nederlanders, in zijn midden en ontvangt U naar zijn beste vermogen.

Ondanks onze moeilijkheden zullen wij het nu toch moeten klaren.

Toont U allen waardige erfgenamen van een groots verleden door in deze nieuwe periode evengoed te weten wat gij wilt als voorheen.

De Almachtige moge U allen behoeden en leiden,

Juliana”.

 

En een door de legercommandant:

“ Nu wij staan aan de vooravond van de opheffing van ons oude Leger, richt ik mij in een laatste dagorder tot U.

Hare Majesteit, onze geëerde Koningin, heeft ons reeds in Haar zoeven aan U voorgelezen dagorder de weg gewezen, die wij van morgen af hebben in te slaan.

Het KNIL moge van morgen af tot de geschiedenis behoren, zijn tradities van trouw, opofferingsgezindheid en kameraadschap nemen wij op ons verdere levenspad.

De jaren, die gij in het KNIL hebt doorgebracht, zijn niet verloren. Zij hebben U gevormd tot de man die gij zijt en die, beseffend wat dit ogenblik van hem verlangt, streeft naar de verwezenlijking van de wens van Hare Majesteit nl. Om met inzet van zijn volle persoon alles veil te hebben voor wat hem het hoogste is.

Het heeft Hare Majesteit de Koningin behaagd onze vaandels te noemen. Deze vaandels welke tot zo vele voortreffelijke daden hebben geïnspireerd, zullen door mij naar Nederland worden gebracht. Zij zullen aldaar een plaats krijgen, welke een passende herinnering aan het oude KNIL en zijn historie zal vormen. Gij hebt vernomen dat op 26 juli een afwikkelingscommando wordt ingesteld, dat zich bezig zal houden met het verzorgen van de belangen van die Uwer, die nog niet volledig zijn overgegaan naar de K.L. of de APRIS, dan wel nog niet gedemobiliseerd of gedemilitariseerd zijn en die op deze grond, onder verantwoordelijkheid van Nederland, de status van K.L.-militair krijgen.

Deze regeling moet worden beschouwd als blijk van erkenning Uwer uitmuntende diensten.

Mijn persoonlijke dank wens ik U tenslotte te betuigen voor alles wat gij in deze moeilijke dagen aan discipline en vertrouwen in de Regering en de Legerleiding hebt weten op te brengen.

Hun beste wensen vergezellen U.”

 

Bloedbad in Goenoeng Simping 1949

Bloedbad in Goenoeng Simping

Marc Lohnstein, assistent-conservator

Op 1 augustus 1949, negen dagen voor de wapenstilstand tussen Nederland en de Republiek Indonesië, werd te Tjilatjap (thans Cilacap) een Nederlandse militaire patrouille uitgestuurd. De patrouille eindigde in een tragedie door gebrekkige inlichtingen, een onduidelijke opdracht en tactische fouten bij de uitvoering. Daarbij kwamen 26 Indonesische mannen, vrouwen en kinderen om het leven en raakten 33 gewond. Aan Nederlandse zijde viel geen enkel slachtoffer. Het gebeuren en de nasleep worden beschreven in de Excessennota uit 1969 en door Rémy Limpach in zijn boek De brandende kampongs van Generaal Spoor.

Museum Bronbeek beschikt over een afschrift van het politie-onderzoek naar de fatale schietpartij. Dit onderzoek bestaat uit de processen-verbaal van het Korps Militaire Politie (KMP), de Gewestelijke Recherche van de Daerah Politie en medische rapporten. Helaas ontbreken de 5 foto’s en het patrouilleverslag. Wat zeggen deze documenten over wat zich precies in Goenoeng Simping of Gunung Simping bij Tjilatjap heeft afgespeeld?

De stad

Tjilatjap was de voornaamste haven aan de zuidkust van Java. De stad werd op 2 augustus 1947, in de nadagen van de Eerste Politionele Actie door twee bataljons van de V-Brigade (1-3 RI en Inf II) bezet. Vernielingen en versperringen hadden de Nederlandse opmars ernstige vertraagd. Bij de bezetting van de stad zelf werd geen tegenstand ontmoet. De Indonesische verdedigers, voornamelijk ALRI (Indonesische marine), trokken zich terug.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog had Tjilatjap veel te lijden gehad onder Japanse en geallieerde bombardementen. Gevoegd bij de vernielingen door de Indonesiërs voor hun terugtocht maakte dat de stad in 1947 voor 80% verwoest was.

Met de Tweede Politionele Actie wist Nederland nagenoeg het gehele grondgebied van de Republiek Indonesië te veroveren en een deel van de Indonesische regering gevangen te nemen. Dit succes betekende echter geenszins het einde van de strijd. Integendeel, het Indonesische leger en de strijdgroepen waren nagenoeg intact gebleven en voerden de strijd op. Temeer nadat bleek dat Nederland ook politiek haar hand had overspeeld. De Nederlandse regering was verdeeld over de houding ten opzichte van de Republiek, de vorm van een toekomstig onafhankelijk Indonesië en de opstelling ten opzichte van de Verenigde Naties. De federalisten, Indonesiërs die met Nederland bestuurlijk samenwerkten, keurden de actie uiteindelijk af. De internationale gemeenschap keerde zich grotendeels tegen de Nederlandse politiek in Indonesië. Onder deze druk liet Nederland Soekarno en de overige Indonesische regeringsleiders vrij. Het onlangs veroverde gebied werd teruggegeven. Met Indonesië werden onderhandelingen geopend over vervroegde overdracht van de soevereiniteit. Op middernacht 10/11 augustus 1949 ging op Java de wapenstilstand in. De gewapende strijd was ten einde.

Tijdens en na de Tweede Politionele Actie hergroepeerde de TNI (Tentara Nasional Indonesia) zich met name rond de grote steden en langs de verbindingswegen. Federaal gebied, het door Nederlandse troepen bezette gebied exclusief het pas veroverde Republikeins gebied, werd geïnfiltreerd. TNI-eenheden gingen over tot beschietingen van steden, posten, patrouilles en konvooien. Daarnaast vonden brandstichting, sabotage, ontvoeringen en intimidatie plaats. Ook in de regentschap Tjilatjap, federaal gebied sinds 1947, namen de activiteiten van guerrilla’s en de Indonesische schaduwregering toe. Bestuur en handel ondervonden ernstige hinder van de toenemende onveiligheid op het platteland. In de regentschap Tjilatjap was vanaf 19.00 uur een avondklok van kracht.

Verantwoordelijk voor de veiligheid in Tjilatjap was de W-Brigade van het Territoriaal- tevens Troepencommando Midden-Java. De brigade had voor deze taak in haar vak (in de residentie Banjoemas en de regentschappen Keboemen en Poerworedjo) twee infanteriebataljons (3-11 RI en 4-11 RI) ter beschikking.

Korpsonderscheidingsteken 11de Regiment Infanterie tropenuitvoering. Te dragen op de schouder. Collectie Museum Bronbeek 1995/04/12-1-3/1

Het 3de Bataljon van het 11de Regiment Infanterie (3-11 RI) was een bewakingsbataljon bestaande uit dienstplichtige militairen van de lichting 1945. Het was buiten divisieverband eind 1946 uitgezonden. In 1949 verbleef het bataljon inmiddels ruim twee jaren in Indië en was daarmee een ervaren eenheid. Het had actie gezien in Zuid-Celebes, Borneo en Midden-Java.

Tegen deze achtergrond vond de schietpartij plaats.

De melding

Het gebeuren op maandag 1 augustus 1949 werd in gang gezet door M (naam geanonimiseerd). Hij was 20-jaar, zonder beroep en inlichter (de term voor een informant) van de inlichtingendienst van de staf van het 3-11 RI. Op die fatale avond meldde hij zich om 19.15 uur bij de soldaat 1ste klasse D. van der Ent van de Inlichtingendienst. M vertelde Van der Ent dat zich 50 TNI militairen in een huis in de desa Goenoeng Simping zouden ophouden. Hij had deze zelf gezien. De desa lag enkele kilometers ten noorden van Tjilatjap. De TNI-ers waren gekleed in groene uniformen en uniformen van de Daerah-Politie. Een twintigtal was bewapend met karabijnen. M raadde aan een patrouille uit te sturen.

Soldaat Van der Ent lichtte de inlichtingenofficier van het bataljon, de 31-jarige reserve eerste luitenant infanterie D.G. Franken, in. Luitenant Franken achtte de melding geloofwaardig. Vooral ook doordat de informant verklaarde de TNI-militairen zelf te hebben gezien. De bewoner van het huis zou lid zijn van de ODM (Onder-district Militair). Franken maakte daarop melding bij zijn bataljonscommandant, de luitenant-kolonel J.T. Bastiaanse. Besloten werd een patrouille uit te sturen. Met welke opdracht wordt in het proces-verbaal niet expliciet vermeld. De luitenant vertrok naar het huis van de heer Soewito, de wedana van het district Tjilatjap, om deze over de actie te informeren. De wedana kon de luitenant niet vertellen dat voor een huwelijksfeest in Goenoeng Simping een vergunning was verstrekt. De assistent-wedana Raden Mas Koessoehardjo had de wedana hierover niet ingelicht. Franken was niet op de hoogte dat in genoemde kampong en huis een groot feest werd gehouden.

Bij zijn verhoor op 8 augustus verklaarde M dat zijn bericht gebaseerd was op informatie van derden. Een hem onbekende Indonesiër had hem op 1 augustus om 16.00 uur verteld dat op het huwelijksfeest ten huize van Somadihardja TNI-ers aanwezig zouden zijn. M had zijn informatie dus van horen zeggen. De beide medewerkers van de Nederlandse inlichtingendienst hadden echter begrepen dat hij zelf de TNI-ers had gezien. En op basis van dit gegeven werd de informatie als waarschijnlijk juist ingeschat. De informatie was ruim 3 uur oud. M was namelijk eerst naar huis gegaan en had een bad genomen. Over de betrouwbaarheid van de inlichter / informant doet Franken in het proces-verbaal geen uitspraak. Ook zei M dat hij had verteld dat in het huis een groot feest werd gegeven.
Bij het gesprek met M zou geen lid van de inlichtingendienst aanwezig zijn geweest die vloeiend Maleis sprak. Dit kan het verschil in interpretatie verklaren. Het laat meteen een probleem zien van de Nederlandse troepen in Indonesië. Het gebrek aan lokale talenkennis.

De gevechtspatrouille

De gevechtspatrouille bestond uit 15 militairen (exclusief twee chauffeurs) van de staf van 3-11 RI. De militairen kenden aldaar deels. Zij vormden geen organieke gevechtseenheid. De patrouille rukte uit met een versterkte bewapening van drie lichte mitrailleurs Bren. In twee vrachtwagens verplaatsten de geselecteerde manschappen zich naar het kantoor van de Inlichtingendienst. Daar voegden Van der Ent, een burger medewerker van de Inlichtingendienst en de informant M zich bij de patrouille. Van der Ent had M een groen Nederlands militair uniform laten aantrekken, zodat hij niet herkend zou worden. De patrouille telde in totaal 19 militairen, een burger en de informant van de Inlichtingen Dienst.

Lichte mitrailleur Bren Mk II/I, kaliber 7,7 x 56 mm R (.303). Collectie Museum Bronbeek 1996/07/09-1-3

De vrachtwagens reden langs het huis van de wedana om Franken op te halen. De patrouille vertrok om 20.00 uur over de hoofdweg Tjilatjap – Banjoemas. Franken liet na enkele kilometers de vrachtwagens met de chauffeurs en een dekking van twee man op de hoofdweg achter. De luitenant lichtte de patrouille kort in over de actie: 50 TNI-ers, waarvan 25 bewapend, bevonden zich in en nabij een woning in een kampong. De patrouille van 17 man volgde aanvankelijk de verkeersweg en nam daarna een smal kampongpad in noord-westelijke richting. De patrouille verplaatste zich in tirailleurcolonne (met enen achter elkaar), kruiste een spoorbaan en trok door een kampong.

Bij een driesprong wees de informant de patrouillecommandant op een woning op ongeveer 50 meter. Aldaar zouden de 50 TNI-ers zich ophouden. Franken gaf de patrouille de opdracht het huis te omsingelen. Snel namen de militairen hun posities in. Twee afsluitgroepen werden gevormd. Het voorste gedeelte van zeven man volgde het pad en vormde een afsluitgroep aan de zuid-westelijke kant van het huis. Een Bren werd opgesteld op het kampongpad nabij de ingang van het erf. Het achterste deel van de patrouille posteerde zich als afsluitgroep noord-oostelijk van het huis. Een Bren werd oostelijk van de woning opgesteld. De derde Bren bevond zich op de rechtervleugel van noord-oostelijke afsluitgroep. Op deze wijze bezetten manschappen twee zijden van het huis. De twee aangrenzende zijden kon de patrouille met vuur bestrijken. De kans op treffers door eigen vuur werd hierdoor verkleind. Deze opstelling voldeed aan de voorschriften en de manoeuvre werd professioneel uitgevoerd.

‘Omsingeling omheinde huizen’ uit Kennis van het V.P.T.L., Vs 101-5

Luitenant Franken bevond zich op het kampongpad vlakbij de ingang van het erf. Vandaar observeerde hij de situatie:

  • het huis lag op een erf en had een pendopo.
  • rondom de pendopo stond een groep van ruim 400 mannen, vrouwen en kinderen.
  • deze luisterden kennelijk naar een gamelan voorstelling.
  • het publiek droeg geen uniformkleding, maar normale Indonesische kleding.
  • geen enkel persoon droeg zichtbaar een vuurwapen.

De waarneming was niet geheel in overeenstemming met de ontvangen melding van de inlichter. Franken besloot daarop nader poolshoogte te nemen. Hij informeerde enige militairen, die vlakbij hem stonden en gaf hen de opdracht dat niet geschoten mocht worden. In de verwachting dat dit bevel doorgegeven zou worden, betrad Franken het erf. Soldaat Van der Ent gaf het niet bevel echter niet door. Hij dacht dat ook andere militairen het bevel hadden gekregen. De opvolgend patrouillecommandant, sergeant A. Houwing, verklaarde dan ook later dat hij het bevel niet had ontvangen.
Enkele Indonesiërs, die via de hoofdingang het erf wilden verlaten, werden door de zuid-oostelijke afsluitgroep teruggestuurd. Kort daarna liepen vele personen in westelijke richting weg.

De schietpartij

Met zijn pistool in de hand liep Franken naar de noord-oostelijke zijde van het huis om het publiek beter te kunnen observeren. Aan de zuid-westelijke zijde van de pendopo zag hij een groep verdachte personen. Daarop ging hij naar de pendopo en baande zich daarbij een weg door een deel van het publiek. Bij de pendopo klonk dichtbij hem van rechts een schot. Franken hoorde de kogel langs hem fluiten. Na een ogenblik van stilte werd vanuit de afsluiting gevuurd. Onder het publiek ontstond paniek. Velen vluchten weg of lieten zich op de grond vallen. De Brenschutter op het kampongpad bij de ingang opende het vuur op een groep, die vanaf de voorzijde van de woning in westelijke richting wegvluchtten. Hij verschoot een volledig magazijn: 28 patronen. Mensen, die in noord-westelijke richting vanaf de achterzijde van de woning vluchtten, werden door de noord-oostelijke afsluitgroep onder vuur genomen. Daarbij gaf de met een pistoolmitrailleur Sten bewapende soldaat OVW (Oorlogsvrijwilliger) op rechts drie vuurstoten af. Daarna weigerde zijn wapen. De naast hem staande Brenschutter verklaarde 15 patronen te hebben verschoten. Een bevel om het vuur te openen was niet gegeven. Franken had op de grond dekking moeten zoeken voor eigen vuur. Liggend beval hij het schieten te staken. Daarbij ondersteund door sergeant Houwing. Het vuur werd daarop gestaakt. Het schieten was al met al van zeer korte duur.

Het voorschrift Kennis van het V.T.P.L. drukt een patrouillecommandant op het hart ’niet u, maar uw sectie omsingelt en doorzoekt dat huis, u leidt deze operatie en u blijft buiten het omsingelde huis.’ Het VTPL schrijft voor dat bij het doorzoeken van huizen de bewoners een voor een ongewapend en met de handen omhoog naar buiten moeten komen. De mannen en grote jongens worden gefouilleerd en onder bewaking gesteld. Nadat alle bewoners buiten zijn wordt het huis voorzichtig doorzocht. Bij vuur uit het huis kan dit worden beantwoord. De commandant moet ’tegen veel en ongeregeld vuren door den troep’ waken.
Om munitieverspilling te voorkomen was volgens de Gevechtshandleiding Indonesië uit 1949 een strikte vuurdiscipline nodig. Vuuropening mocht uitsluitend op bevel van de patrouillecommandant plaatsvinden. Het kader nam uitdrukkelijk niet zelf deel aan het vuurgevecht, maar leidde het vuur. Vuur mocht pas worden geopend nadat vijandelijk vuur was ontvangen, tenzij van te voren zeker was dat gewapend verzet zou worden gepleegd. Strikte vuurdiscipline werd gezien als een indicator voor goed leiderschap en een hoog moreel van de troep.

Tegen beide voornoemde richtlijnen werd door de patrouille Franken gezondigd. Door zich op het erf tussen het publiek te begeven gaf Franken de commandovoering (command and control) eigenlijk uit handen. Hij had niet langer het overzicht over zijn patrouille. Hierdoor kon hij zijn mensen niet meer leiden. Franken liep zelfs gevaar door eigen vuur getroffen te worden. Hij vergewiste zich er ook niet van dat zijn bevel om niet te schieten werd doorgegeven. In de verwarrende situatie openden enkele van zijn mannen kort na het mysterieuze schot het vuur. Een uitdrukkelijk bevel hadden zij daartoe niet gekregen. De schutters verklaarden dat het schieten bij de andere afsluitgroep begon en dat zij het vuur openden op wegvluchtende personen. Wie begon werd in het volgend onderzoek niet duidelijk.
Volgens de Excessennota en Limpach opende de patrouille het vuur, omdat zij dacht dat op de commandant was geschoten. De verklaringen van de patrouilleleden ondersteunen dit niet. De schutters vuurden, omdat zij in de veronderstellingen verkeerden dat een gevecht was begonnen of omdat mensen wegvluchten.

Luitenant Franken verklaarde dat hij door het gebeuren ’in de war was geraakt’. Hij wilde zo spoedig mogelijk de medische dienst informeren over de gewonden. Daarom liet hij het huis vluchtig doorzoeken. Belastend materiaal werd daarbij niet aangetroffen. Van een aantal personen werd nog de identiteitspapieren bekeken. Deze personen woonden allen in een andere kampong. De voornoemde verdachte personen bleken gevlucht. Na de verblijfplaats van de TNI gevraagd antwoordde een jongen: ’Ik weet dit niet, misschien gevlucht.’ Een achtervolging stelde hij in het donker niet in. De gewonden ter plekke werden niet verzorgd.

Franken verzamelde zijn patrouille en marcheerde af naar de wachtende vrachtwagens. Verliezen had de patrouille niet geleden. Naar schatting 150 patronen van het kaliber 7.7 millimeter en 50 patronen kaliber 9 millimeter waren verschoten. Te Tjilatjap informeerde luitenant Franken direct zijn bataljonscommandant, de commissaris van politie, de regent van Tjilatjap en de wedana.

Het vervolg

In opdracht van de bataljonscommandant luitenant-kolonel Bastiaanse formeerde sergeant A.J.J. Minnema om 23.30 uur een nieuwe patrouille. Met twee 3-tonners en acht militairen en een hospitaalsoldaat keerde deze naar de woning terug om gewonden op te halen. De patrouille werd vergezeld door een hoofdagent en acht politie-agenten. Gewonden of doden werden echter niet meer aangetroffen. Alle gewonden waren reeds weggevoerd. Daarop vertrok de patrouille Minnema om 24.00 uur weer naar Tjilatjap.

Wie had het fatale eerste schot gelost? De patrouillecommandant Franken verklaarde dat hij gedurende het voorval zijn vuurwapen niet had afgevuurd. Meerdere Indonesische getuigen zagen een Nederlandse militair, dit was dus luitenant Franken, tussen het publiek. Twee van deze getuigen verklaarden dat deze militair op een bepaald moment zijn rechterarm boven zijn schouder bracht en met een klein vuurwapen een schot loste. Daarop liet deze zich op de grond vallen. Voordat hij schoot zou hij tweemaal geroepen hebben: „Waar zijn de tentara’s?” Een andere Indonesische getuige verklaarde dat de Nederlandse militair na het schot geen dekking zocht, maar zich een weg baande door de menigte en de woning binnen ging. Aldaar bukte hij.

Wat leverde het onderzoek op betreffende de vermeende TNI-ers? Bewijzen voor de aanwezigheid van TNI-ers werden niet gevonden. De Indonesische getuigen verklaarden dat zij geen gewapende personen hadden gezien. Niemand was gekleed in een of ander uniform. Deze verklaringen behoeven niet te verbazen. Hadden zij immers TNI-ers gezien dan hadden zij verzuimd daarvan direct melding te doen. Echter, ook de Nederlandse militairen verklaarden hetzelfde. Franken was de enige die de vermeende TNI-ers die avond had gezien.

De woning was van Somadihardja. Zijn nicht, Radijem, was die dag getrouwd met Sopawi. Dit huwelijk werd met een groot feest gevierd. Er was een wajang-orang-voorstelling (Javaans traditioneel theater) met gamelan muziek. Voor het feest had Somadihardja op 27 juli een vergunning aangevraagd bij Soerawikarta, de loerah (dorpshoofd). De assistent-wedana, Raden Mas Koessoehardjo, verleende de vergunning. Over de avondklok van 19.00 uur werd in de vergunning volgens de loerah niets vermeld.

De informant M getuigde dat een Indonesiër hem had vertelde dat de bruidegom een TNI-er was. M. kende de Somadihardja naar eigen zeggen goed. Deze zamelde bij de bevolking van de desa Goenoeng Simping rijst en geld in bestemd voor de TNI. De loerah kende Somadihardja eveneens goed. Hij was tani (boer). Van contacten met de TNI was hem echter niets bekend. De loerah kon ook niet anders verklaren. Zulke contacten had hij immers meteen moeten melden. Somadihardja, Radijem en Sopawi waren volgens de getuigen niet op het feest gezien. Alle drie bleken na de schietpartij voor de koloniale autoriteiten bovendien onvindbaar. Niemand wist iets.
Sopawi bleek een mysterieus persoon. Volgens de inlichter was deze een TNI-er. De bruidegom zou uit Goenoeng Simping of Gumilir komen. De betreffende loerah’s kenden hem evenwel niet en in de bevolkingsregisters kwam hij niet voor.

Het onderzoek

Luitenant-kolonel Bastiaanse meldde de schietpartij de volgende dag bij de commandant van het detachement Tjilatjap van de 2de compagnie 4de bataljon Militaire Politie (2 MP IV), de wachtmeester Koninklijke Marechaussee H. Buisman. Die kreeg opdracht van zijn compagniescommandant een onderzoek te starten.
Met de korporaal der Militaire Politie, F.W. van Oorsouw, ging Buisman op 2 augustus om 13.00 uur naar de plaats van het delict. Het was inmiddels ruim 14 uur na de schietpartij. De plaats van het delict was dan ook niet meer onaangeroerd. De gewonden waren overgebracht naar het militair hospitaal en het burger ziekenhuis in Tjilatjap. De doden waren weggehaald en werden nog op 2 augustus begraven. Hulzen waren opgeraapt. Van een gedegen forensisch onderzoek kon daardoor geen sprake meer zijn.

Plattegrond woning en erf uit het proces-verbaal. Collectie Museum Bronbeek 2014/02/05-4-9

Op het erf en in de tarub (tijdelijk afdak voor feestviering) van de woning in de kampong Bosok vonden de twee MP’s nog plassen geronnen bloed. Meubelstukken lagen wanordelijk door elkaar. De meubelstukken en de scheidingswand van de woning vertoonden kogelgaten. Het onderzoeksteam hoorde van de assistent-wedana dat hij 55 hulzen had gevonden. De meeste hulzen lagen op het kampongpad nabij de ingang van het erf. Een kleiner gedeelte had hij gevonden ten noord-oosten van de woning. De vindplaatsen kwamen overeen met de getuigenissen van de Nederlandse militairen. Buisman en Van Oorsouw namen de hulzen mee. Van de gevonden hulzen waren 43 van het kaliber 7,7 millimeter: 29 verschoten door een Bren, 14 door een geweer Lee-Enfield. Twaalf hulzen waren van 9 millimeter patronen verschoten door een pistoolmitrailleur: een Sten of Owen. Op 12 augustus werden nog 12 hulzen van 7,7 millimeter en 5 hulzen 9 millimeter ingeleverd. Dit zou het vermoedelijk aantal schoten op een totaal van 68 brengen. Dat was meer dan de patrouilledeelnemers hadden verklaard. Een huls van een patroon verschoten met een pistool werd kennelijk niet gevonden. Het proces-verbaal maakt hiervan geen melding.

De vindplaatsen van de hulzen kwamen overeen met de getuigenverklaringen. Uit de plassen bloed en de kogelgaten in de scheidingswand lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat gericht op de menigte werd geschoten. De meeste slachtoffers moeten aan de voorzijde van de woning zijn gevallen. Het vuur kwam daarbij voornamelijk van de lichte mitrailleur op links van de zuid-oostelijke afsluitgroep.

Op 3 augustus verhoorde het onderzoekteam de patrouillecommandant, luitenant Franken en enige gewonden van de schietpartij. De overige patrouilleleden werden op 4 augustus verhoord.

Wie van de afsluitgroep opende als eerste het vuur? Dit is niet met zekerheid vast te stellen. De verklaringen spreken elkaar deels tegen. Niemand verklaarde dat hij als eerste had gevuurd. De schutters dachten dat een gevecht was begonnen. Een soldaat gaf in tweede instantie toe dat ook hij had geschoten, maar dan in de lucht. Vier militairen en de burger verklaarden dat zij hadden geschoten. Gezien de getuigenverklaringen is het aannemelijk dat de Brenschutter op links van de zuid-oostelijke afsluitgroep als eerste het vuur opende. Gevolgd door de soldaat OVW en de Brenschutter op rechts van de noord-oostelijke afsluitgroep.
Luitenant Franken had zijn karabijn M95 en pistool FN 9 millimeter ter inspectie overhandigd aan de commissaris 1ste klasse van de Daerah Politie, B.T. Struben. De commissaris verklaarde dat hij bij inspectie de lopen van de beide vuurwapens schoon waren. Hij had geen kruitslijm aangetroffen.

Het opgraven van de dodelijke slachtoffers was om politieke- en adat rechtelijke gronden niet mogelijk. Visa et Repertum waren zodoende niet op te stellen. Daarvoor in de plaats namen de MP-ers op 15 augustus te Goenoeng Simping korte verklaringen van nabestaanden op.

Op 31 augustus werd het proces-verbaal afgesloten.

De nasleep

De zaak kwam in de publiciteit. Het dossier belandde op het bureau van de Legercommandant, luitenant-generaal D.C. Buurman van Vreeden. Ook werden door F.J. Goedhart (PvdA) enkele vragen gesteld in de Tweede Kamer van de Staten-Generaal. Luitenant Franken kwam op 12 september 1949 voor de krijgsraad. Hem werd onvoldoende leiding en onvoorzichtig handelen verweten met als gevolg de dood en zwaar lichamelijk letsel van meerdere mensen. De krijgsraad sprak hem echter vrij van dood door schuld door gebrek aan bewijs.

De juristen C. van Rij, W.H.J. Stam en F.A. Groeninx van Zoelen van de Commissie van onderzoek naar beweerde excessen door Nederlandse militairen bekeken op verzoek van A.H.J. Lovink, de Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon (HVK), de hoogste Nederlandse bestuurder in Indonesië, eveneens de zaak. Zij concludeerden dat ’het noodlottig gebeuren te Goenoeng Simping niet is geweest een opzettelijk met vuurwapens optreden tegen burgerpersoneel, doch een reactie van een troep die meende dat zijn commandant gedood was of in levensgevaar verkeerde’. Twee van de drie juristen waren van mening dat de patrouillecommandant ernstige beleidsfouten had gemaakt. De vrijspraak van de krijgsraad was in hun ogen dan ook onjuist. Zij rapporteerden eind december 1949. Een verder gevolg heeft deze zaak niet meer gekregen.

Op basis van het proces-verbaal van de militaire politie lijkt de conclusie van de juristen gewettigd, dat van een opzettelijk gebruik van geweld tegen burgers geen sprake was.

De slachtoffers

De noodlottige patrouille te Goenoeng Simping had 26 mensen het leven gekost. Hun namen komen voor in het proces-verbaal.

Naam Geslacht

Leeftijd

Schotwond Begraafplaats Opmerking

1

Katam man

12

meerdere schotwonden Rawabasoem

2

Pardi man

17

been Goenoeng Simping

3

Madsaeri vrouw

17

buik Goenoeng Simping

4

Madsalikin man

27

hoofd Rawabasoem

5

Mbok-Sanie vrouw

35

hoofd Rawabasoem

6

Madmakan man

20

borst Rawabasoem

7

Amatwiredja man

24

borst en hals Rawabasoem

8

Sambardi man

25

hals Gunung Simping

9

Kasam vrouw

30

buik Gunung Simping haar kind bleef  ongedeerd

10

Paidjem vrouw

17

hoofd Gunung Simping

11

Kasyem vrouw

50

buik, armen en benen Gunung Simping

12

Misem vrouw

16

buik en linker arm Gunung Simping

13

Tirtesukarto man

50

buik Gunung Simping

14

Singatirta man

30

rug Gunung Simping

15

Dasyo man

17

heup Gunung Simping

16

Martoediwirdjo man

25

buik Gunung Simping

17

Sukyem vrouw

20

hoofd Rawabasoem

18

Dasijem vrouw

20

buik Rawabasoem

19

Sindon man

16

buik Gunung Simping

20

Madwirana man

30

hals Gunung Simping

21

Martodiwirja man

25

hoofd Gunung Simping

22

Hadisumakto man

20

buik Gunung Simping

23

Misik vrouw

18

borst en rug Gunung Simping

24

Wirjantama man buik en rug Gunung Simping echtgenoot van Sintem

25

Sintem vrouw buik en rug Gunung Simping echtgenote van Wirjantama

26

Sawen vrouw

24

borst Gunung Simping

Hun nabestaanden kregen van het bestuur een geldbedrag voor de begrafeniskosten en voor elk dodelijk slachtoffer vier meter lijkwade.

Bronnen:

  • Groen, P.M.H., Marsroutes en dwaalsporen. Het Nederlands militair-strategisch beleid in Indonesië 1945-1950. SDU uitgeverij, ’s-Gravenhage 1991.
  • Handelingen Staten-Generaal Tweede Kamer, Zitting 1968-1969 nummer 10 008, Nota betreffende het archievenonderzoek naar geven omtrent excessen in Indonesië begaan door Nederlandse militairen in de periode 1945-1950, Bijlage 5 Overzicht van de in de onderzochte overheidsarchieven aangetroffen gegevens met betrekking tot excessen, p. 55-57. Zie www.staten-generaaldigitaal.nl.
  • Limpach, Rémy, De brandende kampongs van Generaal Spoor, Boom, Amsterdam 2016, p. 353-356.
  • Museum Bronbeek, 2014/02/05-4-9, Proces verbaal Korps Militaire Politie/Koninklijke Marechaussee, 2-M.P.IV.-, Detachement Tjilatjap, No. P.V. 53/Z.R.49/49.-, Tjilatjap, 31 augustus 1949.
  • Museum Bronbeek. Stencil Gevechtshandleiding Indonesië. Anno 1949. Deel II. Het optreden van afdelingen ter sterkte van ongeveer een peloton in verzetsgebied. School voor Reserve Officieren (SRO). Bandoeng, 14 augustus 1949.
  • Kennis van het V.P.T.L. Een kwestie van leven en dood! Landsdrukkerij Batavia 1949.
  • Voorschrift voor de uitoefening van de politiek politionele taak van het leger (V.P.T.L.) (herdruk uitgave KNIL), Nr. 1581, 2e druk, Ministerie van oorlog, punt 143.

Sportdiploma

1961_09_09-1-2

Marthe Gaspar-Raven

 

 

Vaardigheidsdiploma atletiek van het Kale-Koppenkamp, leeftijdscategorie 26-33 jaar, uitgereikt aan B. Dotsch (1914-1998) in juli 1942 te Tjimahi. Voor dit certificaat heeft Dotsch moeten voldoen aan de volgende onderdelen: lopen (100 m), kogelstoten, speer- en balwerpen, hoog- en verspringen.

 

In de meeste kampen werd – althans in de eerste tijd – aan sport gedaan. Ook het organiseren van wedstrijden was toegestaan en daar werd dan ook dankbaar gebruik van gemaakt. Soms ging het initiatief uit van de Japanners. Zo werd in veel kampen in de dagindeling een verplichte ochtendgymnastiek op Japanse wijze opgenomen. Gebrek aan ruimte en materiaal echter heeft de sportbeoefening vaak bemoeilijkt en op de duur zou gebrek aan energie een definitief einde aan alle sport maken.

 

De barakken van het 6de Depot Bataljon, het zogenoemde Kale-Koppenkamp, waren gegroepeerd rond een groot exercitieveld, waarop voetbal werd gespeeld en atletiekwedstrijden georganiseerd werden door de gevangenen. Ooggetuige T. Verstraaten vertelt dat deze veel publiek trokken en vaak zo spannend waren dat je alles om je heen vergat. ‘Het kon gebeuren dat je als toeschouwer opeens een duw in de rug kreeg en omkijkend een Japanse soldaat ontwaarde, die je dan een buigende groet moest brengen.”

 

Het kamp herbergde een beroemde atleet, namelijk Jaap van der Poll, die in 1936 Nederlands kampioen speerwerpen was geworden en deelgenomen had aan de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn, wat wegens een blessure op een teleurstelling was uitgelopen. Hij had zich voorgenomen op de Spelen in 1940 in Tokio beter te presteren. Het lot besliste anders: hij zou wel in Japan komen, maar als dwangarbeider in de mijnen.

In 1938 was hij naar Indië gegaan om te werken in een suikerfabriek. Hij ging verder met sporten en werd atletiekkampioen van Java. Tijdens de mobilisatie werd hij als sergeant ingedeeld bij een mitrailleurgroep. Na de capitulatie van het KNIL in het kamp van het 6de Depot Bataljon geïnterneerd, won hij prijzen bij het kogelstoten, discus- en speerwerpen.

 

Collectie Museum Bronbeek

Inventarisnummer 1961/09/09-1-2

Schenking Dhr. B. Dotsch

 

 

 

Type 93 (1933) AA hmg Japanese navy

Mysterious gun

Marc Lohnstein, assistant-curator

In 1950 the Royal Netherlands Indonesian Army (KNIL) send a large shipment of captured Japanese equipment, instruments and arms from Indonesia to the Netherlands. The shipment was destined for Museum Bronbeek in Arnhem.

Part of this shipment of 38 crates was a weapon listed as “Anti-tank buksen 13mm. 1 stuks. [9366]” (antitank rifle 13 mm 1 item). In the museum database the weapon was registered as a Japanese light machine gun or as the model 98 (1938) 20 mm antiaircraft antitank automatic canon. Three descriptions for one weapon.

 

1950-1-25

AA HMG 13 mm Model 93. Collection Museum Bronbeek

According to new research the descriptions are found to be incorrect. Based on markings and photographical evidence the weapon is identified as the Type 93 (1933) 13 mm antiaircraft heavy machine gun of the Japanese Imperial Navy.

Additional information is needed, since it is marked as a modified version.

Description

The weapon in the collection is not complete. It consists of the barrel with flash nozzle, receiver, trigger group and shoulder butt. The mount and the magazine are missing. This counts also for parts of the firing mechanism.

The weapon has several markings. On the right side of the receiver the markings are:

93/13 – 改番 –
circle 9398

IMG_5870

Markings on the receiver

The numbers 93/13 stands for the type and calibre.
The Japanese characters 改番 mean “kaigata” or remodeled. This implies that the weapon is a modification.

The circle mark contains (ト) the Kanji symbol for “toh” or “number 5”. The meaning of this mark is unknown.

The serial number is 9398.

Technical information

The Type 93 is a gas-operated, air-cooled, magazine fed, full-automatic weapon. The magazine is curved and top-mounted. The design of the Type 93 is based on the French mitrailleuse Hotchkiss de 13,2 mm modèle 1929 or in English 13.2 mm Hotchkiss heavy machine gun model 1929.

Technical specifications:

Type    Machine Gun
Caliber    13.2 mm
Mechanism    gas-operated, full-automatic
Cooling    air-cooled
Length    1,670 mm
Barrel length    1,000 mm
Weight    37.5 kg
Fed    magazine
Magazine capacity    30 rounds
Ammunition    ball, tracer and armor-piercing
Ammunition Weight    0.05 kg
Rate of Fire    450 rounds/min
Muzzle velocity    800 m/s
Elevation    -15° to +85°
Traverse     360°
Maximum range horizontal    6.000 m
Maximum range vertical    3.500 m
Maximum effective range    1.500 m
Sights    Front:     blade
Rear :     folding leaf graduated 300 to 3.600 meter.

The weapon was mounted as a single barrel on a tripod or naval pedestal mount and as twin and quad mount. The technical specifications are mainly based on the US Naval Technical Mission to Japan report.

Type 93001

American with a Type 93 on tripod. Handbook Japanese Military Forces.

Production

The Imperial Japanese Navy introduced the Hotchkiss in 1933. The navy started in 1935 machine gun production itself in order to become independent of imports. Towards the end of the war production figures reached 1.200 per month. The Type 93 was produced by the Yokosuka Navy Yard. The Japanese Army also used this weapon. The Army designation was Type Ho. The Type 93 was designed as an antiaircraft gun, but was also often used against ground targets.

About the effectiveness of the Type 93 the opinions are somewhat divided. According to some the heavy mounts made the weapon unwieldy, the round was too light to effectively combat allied aircraft, barrel change took five minutes and the magazine feed reduced the effective rate of fire to about 250 rounds per minute. Others are of the opinion that the Type 93 was capable of a sustained rate of fire if manned by a well trained crew that changed magazines real fast.

Japanese naval antiaircraft ground defence units

Is it possible to identify the unit the museum artifact belonged to?

According to the U.S. military intelligence the Imperial Japanese Navy had at the end of the war stationed four antiaircraft units (防空隊 = Bokutai) in Surabaya. This was the main naval base in Indonesia of the 2nd Southern Expeditionary Fleet. The identified units are:

103th AA Defence Unit
108th AA Defence Unit
109th AA Defence Unit
113th AA Defence Unit.

The four AA Defense Units are not listed according to type. The Imperial Japanse Navy distinguished between three types of antiaircraft units. Type A was armed with antiaircraft artillery and machine-guns, Type B with machine-guns only, and Type C with machine-guns and machine-cannon. According to the American intelligence the Type B was the only one equipped with the 13 mm machine gun. This company-size unit consists of a command, observation unit and three machine gun platoons. Total strengths was 225 men with:

13 mm machine gun    32
7.7 mm machine gun    10
search lights    2.

AADefenceUnitIJN

Order of Battle Bokutai

The allotment of the weapons within the unit was not known.

By the end of 1945 large amounts of Japanese weapons were seized by Indonesian militia. These weapons were employed in the Indonesian war of independence.

With thanks to dr. Kaori Maekawa.

Sources

  • Handbook on Japanese Military Forces, Technical Manual TM-E 30-480, War Department 1 October 1944.
  • ホ式十三粍高射機関砲. See https://ja.wikipedia.org/wiki/ホ式十三粍高射機関砲
  • Japanese Naval Ground Units “Know your enemy!” CinCPAC – CinCPOA – Bulletin 11-45. See http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/ref/KYE/CINCPAC-11-45/
  • Japanese 13/76 Antiaircraft Gun. See http://pwencycl.kgbudge.co/J/a/Japanese_13mm_76_AA_gun.htm
  • Rottman, Gordon L., Japanese Army in World War War II. The South Pacific and New Guinea, 1942-43. Osprey Publishing 2005.
  • Japanese Navy Type 93 or Japanese Army Type Ho. See http://www.ww2incolor.com/japan/weapon_hotchkiss132_2.html
  • Japan 13 mm/76 (0.52″) Type 93. See http://www.navweaps.com/Weapons/WNJAP_13mm-76_mg
  • US Naval Technical Mission to Japan report. Target Report – Japanese Naval Guns and Mounts, Article 2 – AA Machine Guns and Mounts. Intelligence Targets Japan (DNI) of 4 Sept. 1945. Fascicle O-1, Targets O-46 (N) and O-47 (N). February 1946. See http://www.fischer-tropsch.org/primary_documents/gvt_reports/USNAVY/USNTMJ%20Reports/USNTMJ_toc.htm

De legerfiets

De fiets in het Indische Leger

Marc Lohnstein, assistent-conservator

2002_07_17-2-1_Z

Wervingsposter Indisch Leger 1912. Collectie Museum Bronbeek

De boodschap op de wervingsplaat uit 1912 is duidelijk: kom bij het Indische Leger, met mooie uniformen en modern materiaal – de fiets – doet u martiaal dienst onder een aller vriendelijke bevolking in een wonderschoon landschap. De fiets als wervingsmiddel, dat is nog eens iets anders als de Apache aanvalshelikopter van tegenwoordig.

De reclame was op zijn minst misleidend.

Het begin

De fiets deed in 1903 bij het Indische Leger zijn intrede als militair vervoersmiddel. Dat jaar werd bij het 10e Bataljon Infanterie (Inf X) te Weltevreden (thans een deel van Jakarta, Indonesië) als proef een fuseliercompagnie gereorganiseerd tot een afdeling militaire wielrijders. De fiets werd toen nog rijwiel genoemd. Deze wielrijders werden niet als bereden infanterie ingezet maar als ordonnans. In 1908 werd nog een compagnie wielrijders geformeerd en naar Atjeh, Noord-Sumatra, uitgezonden.

Na tien jaren werden wielrijders in 1913 officieel in de vredesorganisatie van het Indische Leger opgenomen. Een afdeling Ordonnans-wielrijders van 102 man werd geformeerd. Daarnaast werden tijdelijk sectiën Wielrijders-strijders opgericht. In 1919 vonden ook deze sectiën permanent als afdeling Wielrijders-strijders in de vredesorganisatie (sterkte 238 man in 1922) een plaats.

Rijwielvoorschrift1917001

Bepakte Fongers fiets 1917

Taak

Tot 1925 werd een duidelijk onderscheid gemaakt tussen een tweetal taken. Ten eerste het leveren van ordonnans die op de fiets een deel van het berichtenverkeer tussen staven moesten onderhouden (Ordonnans-wielrijders). Ten tweede het optreden als bereden infanteristen (Wielrijders-strijders). Deze laatste groep steunde de cavalerie (paarden). Zij verleende de cavalerie extra stoot- en vuurkracht. Door hun beweeglijkheid waren zij evenals de cavalerie geschikt voor verkenning, beveiliging en de achtervolging. Wielrijders en cavaleristen streden uitsluitend te voet.
Wielrijders waren minder geschikt voor de inzet tegen verzetslieden. Met de fiets waren zij gebonden aan wegen en bij een hinderlaag bijzonder kwetsbaar. Zij konden wel dienen voor machtsvertoon in nog rustige streken.

Fiets

In het Nationaal Archief zijn enige contracten voor de aankoop van legerfietsen uit de jaren dertig van de 20ste eeuw bewaard gebleven. Het ministerie van Koloniën kocht tot 1932 fietsen bij de Groninger Rijwielenfabriek A. Fongers. In de tweede helft van de jaren dertig stapte het ministerie over op de aanschaf van door de Artillerie-Inrichtingen (A.I.) gemonteerde fietsen. Deze fietsen waren aanmerkelijk goedkoper. De Fongers normaal model fiets met twee versnellingen kostte in 1931 nog NLG 149,41 per stuk, terwijl de standaard legerfiets van de A.I. in 1938 NLG 80,00 per stuk kostte.

De fietsen werden gemaakt van dikker buizen materiaal dan de fietsen voor de civiele markt. De fietsen werden dof grijsgroen gelakt met op de balhoofdbuis van boven naar beneden een rode en blauwe band van 20 centimeter: 10 centimeter per kleur.
De A.I. leverde het KNIL een deels uit B.S.A. onderdelen gemaakte fiets met een D.T. naaf (dubbel torpedonaaf) met twee versnellingen. De fiets had een voornaafrem met rechts de voorremhefboom en een terugtrapreminrichting. Verder was de fiets voorzien van een bel, pomp en een bagagedrager. De wielen voor hadden 32 en achter 40 spaken No. 14.
De fietsen werden geleverd in een framehoogte van 56 en 58 centimeter. De A.I. leverde ook een aantal fietsen met een framehoogte van 60 centimeter.

Rijwielvoorschrift1930001

Legerfiets 1930

Organisatie

De Afdeling Ordonnans-wielrijders en Compagnie Wielrijders-strijders werden in 1925 samengevoegd tot de Compagnie Wielrijders met een vredessterkte van 3/25/211. De compagnie werd na 1932/33 gereorganiseerd in een opleidingsafdeling. Bij mobilisatie werd voor ieder van de twee divisies een compagnie wielrijders geformeerd.
Een compagnie wielrijders was in 1935 georganiseerd in een commandogroep, drie sectiën wielrijders, een gemotoriseerde mitrailleursectie, gevechtstrein en bagagetrein. De wielrijders waren bewapend met de repeteer karabijn M.95 kaliber 6,5 x 53,5 millimeter en de marechaussee-sabel (klewang). Een sectie wielrijders beschikte over drie lichte mitrailleurs: M.15 Madsen kaliber 6,5 x 53,5 millimeter. Dit wapen vormde de vuurkracht van de sectie.
De mitrailleursectie was uitgerust met een solomotor en zes motoren met zijspan. De bewapening bestond uit twee mitrailleurs, Mitrailleur Infanterie M.23 Vickers kaliber 6,5 x 53,5 millimeter. De mitrailleurs werden ieder vervoerd op twee motoren met zijspanwagen: een mitrailleur- en een munitiezijspan. De trein (verzorgingsgroep) telde enkele 1,5-ton vrachtauto’s, een aantal motoren met zijspan en een autolet (kleine vrachtauto).

In 1939 werden reeds in de vredesformatie naast de afdeling wielrijders twee compagnieën wielrijders opgenomen. Begin 1941 werd de 2de compagnie wielrijders (Wr 2) met drie eskadron cavalerie en het eskadron pantserauto’s opgeheven en gereorganiseerd in vier gemotoriseerde eskadrons cavalerie.

Bronnen:

  • http://fongers.net/
  • Algemeen Tactisch Voorschrift. Deel I (Voorschrift Velddienst) (A.T.V. I) uitgave 1935, D.v.O. VII A nr. 15, Reproductiebedrijf Top. Dienst, Batavia-Centrum 1935.
  • Exercitie-reglement voor de wielrijders (R.E. Wr.) uitgave 1935, DvO. II nr. 34, Reproductiebedrijf Top. Dienst, Batavia-Centrum 1935.
  • H.B., Leger, Encyclopædie van Nederlandsch-Indië, Weltevreden 2de druk 1918 II, 551.
  • H.B., Leger, Encyclopædie van Nederlandsch-Indië, Martinus Nijhoff, ‘s-Gravenhage 2de druk 1932 VI, 551-552.
  • Straten, N.L.W. van, Leerboek der tactiek. Het optreden in grooter verband tegen inheemsche verzetslieden. No. 583a, Koninklijke Militaire Academie Breda 1930.

Vaandel INF VII met MWO

Militaire Willemsorde voor 7de Bataljon Infanterie 1849

Marc Lohnstein, assistent conservator

De hoogste Nederlandse dapperheidsonderscheiding, de Militaire Willemsorde (MWO), kan niet alleen aan individuen worden uitgereikt, maar volgens artikel 18 van het Reglement van Administratie en Discipline uit 1815 ook aan korpsen. Op 15 maart krijgt het Korps Commandotroepen deze onderscheiding voor haar optreden in Afghanistan. Het ordeteken met lint wordt dan aan het vaandel van het korps bevestigd.

 

Vaandel Inf VII

Vaandel 7de Bataljon Infanterie met MWO. Uit Köffler, G.C.E., De Militaire Willemsorde 1815-1940.

De eerste militaire eenheid dat een MWO kreeg was een onderdeel van het koloniale leger. Bij Koninklijk Besluit van 11 December 1849 nummer 44 kreeg het 7de Bataljon Infanterie van het Indisch Leger deze hoge onderscheiding. Het bataljon ontving de MWO voor ‘ter zake van de bijzonder uitmuntende diensten, door dat Bataljon bewezen bij het omtrekken en veroveren der versterkingen van Djaga Raga op den 15en en 16en April 1849’.

Op Bali weigerden enkele onafhankelijke vorstendommen de Nederlandse soevereiniteit te erkennen. De Nederlandse koloniale staat wilde erkenning van haar oppergezag vervolgens met wapengeweld afdwingen. Daartoe werden in 1846, 1848 en 1849 militaire expedities uitgerust en uitgezonden.
Tijdens de derde expeditie bestormde de koloniale legermacht op 15 april 1849 tevergeefs een sterke Balinese stelling bij Djagaraga of Djaga Raga. De commandant van de expeditie zond tegelijkertijd het 7de Bataljon Infanterie met 20 sappeurs en 2 mortieren op verkenning. Deze colonne, onder luitenant-kolonel C.A. de Brauw, had de opdracht een route te vinden waarmee de stelling omtrokken kon worden en belegeringsgeschut kon worden opgevoerd.
Het bataljon volgde de loop van een rivier door een ravijn. Dit bracht de eenheid ongezien achter de Balinese stelling. De route was daarmee ontdekt. De Brauw besloot echter niet terug te keren, maar door te tasten. Het bataljon zette de aanval in en veroverde in de rug van de Balinezen enige veldwerken. Enkele tegenaanvallen van met lansen bewapende Balinese troepen werden afgeslagen. De colonne kreeg versterking van het linkerhalf 5de Bataljon Infanterie (3 compagnieën). Pas de volgende ochtend herstelde de colonne de verbinding met de hoofdmacht. De Balinezen moesten de stelling ontruimen.

Vaandel Inf VII002

Het 7de Bataljon Infanterie in de aanval. Uit Kepper, G.L., Wapenfeiten van het Nederlandsch-Indisch Leger voor het Nederlandsche volk beschreven.

Op 17 Februari 1850 was er een grote parade te Weltevreden (Jakarta). Daarbij hechtte de Commandant van het Leger, luitenant-generaal K.B. Hertog van Saxen-Weimar, het ridderteken van de Militaire Willemsorde aan het vaandel van het 7de Bataljon Infanterie.

1904_07_2-5

Resten van het vaandel 7e Bataljon Infanterie. Uitgereikt in 1839. In 1903 werden de restanten overgedragen aan Bronbeek. Collectie Museum Bronbeek.

De onlangs aangetreden koning Willem III uitte zijn tevredenheid in een dagorder.

Dagorder
Officieren, onderofficieren, en manschappen van het Leger in Nederlandsch-Indië!
Het is mij een bijzonder genoegen eene zoo uitstekende aanleiding te hebben, als de voorspoedig afgeloopene jongste Balische expeditie, om U allen, maar inzonderheid hun, die aan dezen krijgstogt hebben deelgenomen, Mijne tevredenheid te betuigen voor de daarbij aan den dag gelegde dapperheid en volharding.
Het Indische Leger, ondersteund door onzen wakkere Zeemagt, heeft lauweren verworven op welke het fier kan zijn.
Indien ik slechts aan sommigen het eereteeken der braven kan schenken, Ik wens echter dat allen, die zich met onderscheiding van hunnen pligt hebben gekweten, mogen overtuigd zijn, dat Ik hun lofwaardig gedrag met opmerkzaamheid heb gadegeslagen en hoog waardeer.
Officier, onderofficieren en manschappen van het Indisch Leger! Ik zeg U dank voor de voorbeeldige trouw en ijver, waarmede Gij de schoone doch moeilijke taak vervult, welke U is opgedragen. Gaat voort op den ingeslagen weg. Bewaar de rijk gezegende gewesten, welke aan Uwe waakzaamheid, aan uwen moed zijn toevertrouwd. Het Moederland ziet met welgevallen op Uw edel streven. Deszelfs Leger misgunt U uwen roem niet, het verheugd zich veeleer in den glans uwer wapenfeiten, welke op zijne banieren terugkaatst.

Dapper Leger van Nederlandsch-Indië! Mijn hoogachting, Mijne zorg voor Uwe belangen, blijven U gestadig vergezellen.

Gegeven te ‘s-Gravenhage, den
11den December 1849
w.g. Willem

In herinnering aan het gevecht heeft een galerij in het hoofdgebouw van Museum Bronbeek de naam Djagaraga.

Bronnen:

  • Herfkens, J.W.F., De expeditiën naar Bali, 1846-1848-1849 met 4 schetsen. Oost-Indische Krijgsgeschiedenis I. Koninklijke Militaire Academie Lithographie, z.p. [Breda]1902.
  • Moolenburgh, J.H., Geschiedkundig overzicht onzer vaandels (Vervolg van bldz. 82) (Slot.), Indisch Militair Tijdschrift 24 (1893) 7-12, 143-145.

6 augustus 1897, Kotta Soekoen

Koloniale oorlogsfotografie uit 1897

John Klein Nagelvoort

Pauljac Verhoeven

 

Hoe geschokt de pers in 2012 ook reageerde op de foto’s van executies uit de periode van 1945-1949, ze staan niet op zichzelf.

Er bestaan meer foto’s, die al eerder iconisch zijn geworden voor het koloniale geweld. Een daarvan is vaak gebruikt, maar precieze datum, lokatie en maker zijn onbekend.

Nieuwenhuis Sigli Soekoen copy

Het is moeilijk de feiten van de afgebeelde foto te achterhalen, net als dat voor de foto’s van de executies uit 2012 en 2015 geldt.

De foto toont een actie uit de oorlog tegen Atjeh. Op 6 augustus 1897 valt een eenheid van het Korps Marechaussee de versterking kota Soekoen binnen en doodt ruim 57 man. Slechts enkele minuten na de actie poseren zij voor de fotograaf Christiaan Benjamin Nieuwenhuis. Een aantal van hen wordt voor deze actie hoog gedecoreerd. Het bericht van het behaalde succes wordt met spoed naar Batavia en Nederland gestuurd. Het haalt de kranten, maar zonder de foto. De foto is later veel gepubliceerd, maar zelden met de juiste toewijzing.

 

De fotograaf

Portret van C. Nieuwenhuis

Portret van C. Nieuwenhuis collectie F. C. Cornelis (via wikimedia)

De fotograaf is Christiaan Benjamin Nieuwenhuis (1863-1922)[i]. We kunnen dat nu met zekerheid zeggen, omdat we beschikken over een foto (uit particuliere collectie) met een reliëfstempel in de rechter benedenhoek ‘C. Nieuwenhuis, fotograaf Padang, Sum. Westkust.’. De foto zelf komt in meerdere collecties in Nederland voor, soms toegeschreven aan C.B. Nieuwenhuis, soms anoniem[ii].

Nieuwenhuis 1.2

Nieuwenhuis wordt vaak beschouwd als de eerste oorlogsfotograaf in Nederlands-Indië, omdat hij in 1901 met Van Heutsz op expeditie gaat naar Samalanga .[iii] In 1901 publiceert hij het verslag van deze expeditie: ‘De expeditie naar Samalanga: (januari 1901); dagverhaal van een fotograaf te velde. Met 21 platen naar foto’s van den schrijver, een overzichtskaartje van het gouvernement Atjeh en Onderhoorigheden en een woord ter inleiding door Bintang Djaoeh. Amsterdam/Batavia 1901’. De foto’s worden op grote schaal verspreid. De foto, die we hier bespreken, zit er echter niet tussen.

De foto is dan ook niet genomen in 1901, maar in 1897 en wel op 6 augustus. Een inscriptie op een andere afdruk, eveneens uit particuliere collectie, luidt: ‘Kotta Soekoen (10 min na den strijd) Hoofdversterking door het Korps Marechaussee genomen 6 Aug. ’97 (Expeditie Sigli)’

Achterzijde met informatie betreffende locatie kota Soekoen

Achterzijde met informatie betreffende locatie kota Soekoen

De foto van Kota Soekoen laat zien dat Nieuwenhuis al in 1897 als oorlogsfotograaf actief is geworden.

Nieuwenhuis was niet onbekend met het militaire vak, in 1883 tekende hij, als vrijwillig militair, als stafmuzikant, voor 6 jaar bij het KNIL, verlengde dat met 1 jaar en verliet in 1890 de dienst om zich als fotograaf te vestigen in Padang.

 

Datum opname

De beschikbare gegevens wijzen ons op de gebeurtenis waar Nieuwenhuis deze foto heeft genomen: een gevecht tijdens de expeditie naar Sigli in augustus 1897.

In de Semarangse krant De Locomotief van 7 augustus 1897 is de gevechtshandeling kort beschreven :

‘ Telegrammen aan de Locomotief.

Batavia, 7 Augustus.

Den 6en dezer zijn te Segli uitgerukt het derde en veertiende bataljon, de marechaussee, en een sectie berg-artillerie en een sectie Genietroepen. De aanval op Soekoen en Pakanbaroe is gelukt. Hierbij sneuvelde van onze zijde een mindere, terwijl acht minderen werden gewond. In Soekoen had de vijand zesenvijftig dooden, in Pakanbaroe vierenvijftig. Onze verliezen bedragen in het geheel een dood en tweeentwintig gewonden, allen minderen. De aanval wordt doorgezet tot Segli. De overige bentings waren door den vijand verlaten. De gezondheidstoestand der troepen is vrij gunstig. Er komen geen choleragevallen meer voor. (J.B.)”

Het bericht bereikte vrijwel meteen Nederland:
De Telegraaf van 7 augustus 1897:

Atjeh, Aan het Handelsblad. Is uit Indie geseind: Gisteren hebben het 3e en het 14e bataljon een groot succes behaald in Segli. De vijand verloor 111 dooden. Ons verlies bedroeg 1 doode en 22 gewonden (geen officieren).’

De dagen erna wordt het bericht voorzien van meer details en kunnen we ook de reacties op de successen lezen:

Java-Bode 9 augustus 1897:

Van de regeering ontvingen wij het volgende telegram, dd. 8 augustus van Buitenzorg gedateerd:

Den 6en deze rukte eene expeditionnaire colonne onder bevel van luitenant-kolonel J.B.van Heutsz van Segli uit tot verdrijving van den vijand uit de moekim Pakanbahroe – Pakan Sat.

Zeven versterkingen werden genomen, waarbij de vijand 110 dooden achterliet en uit alle overige versterkingen werd de vijand door omtrekkende bewegingen verdreven. Twee plaatsen zijn tijdelijk bezet. Gesneuveld een amboneesch fuselier, gewond 21 mindere militairen.

Ter viering van het te Segli behaalde succes werden Zaterdagavond na afloop van de gewone uitvoering door de stafmuziek de Tjakra-negara marsch en het Volkslied ten gehoore gebracht. Het laatste werd door alle aanwezigen staande aangehoord en met driewerf hoera! Beantwoord.”

In het Leidsch Dagblad van 28 september 1897 krijgen we een ooggetuigeverslag dat de meeste details vermeldt:

Kolonien. De expeditie naar Segli.

Aan een correspondentie in het “Bataviaasch Nieuwsblad” gedateerd 10 Augustus, is het volgende ontleend: Vrijdag den 6den j.l. rukte des morgens een colonne uit, bestaande uit het corps marechaussee als voorhoede waarbij gevoegd een sectie mineurs, het 3de bat, een sectie bergartillerie hoofdcolonne 2e compagnie van het 14de en compagnie van het 12de achterhoede. Het doel was Kota Soekoen, de hoofdstelling van den vijand, gelegen in den uitersten hoek van de Tanah Wage, dicht bij Gighen. Volgens ingekomen berichten zou deze stelling bezet zijn door ongeveer 500 vijanden.

De marine en de artillerie uit de benteng zouden het gevecht door vuur voorbereiden.

Nadat de colonne ongeveer een half uur had gemarcheerd, kwam de voorhoede bij een kwala, de kwala Barabos. Men zag aan den overkant twee bentengs, de een Kota Soekoen, de andere Panteh Radja.

Den bentengs schenen goed bezet te zijn. Toen men de versterkingen in het gezicht kreeg (het artillerie-vuur had in dien tijd gezwegen), werd een breed front aangenomen, de marechaussee op den linker-, twee compagnieen van het 3de op den rechtervleugel. De marechaussee zouden tegen Kota Soekoen, het 3de tegen Panteh Radja oprukken en de daarbij liggende kleine bentengs.

Om zes uur werd de beweging begonnen. Bij het 3de werd salvo op salvo afgegeven uit de repeteergeweren, ten einde daardoor het vuur van den vijand tot zwijgen te brengen, want nauwelijks kreeg deze de colonne in het gezicht, of hij opende een oorverdoovend vuur. Het corps marechaussee stoorde zich minder om de kogels. Bijna zonder een schot te lossen gingen zij zoo vlug mogelijk voorwaarts, en trokken onder het vijandelijk vuur, dat in hevigheid toenam, den Kroeeng over, recht op hun doel afgaande.

Nauwelijks de rivier over, werd een breed front geformeerd, terwijl een gedeelte, ongeveer vier brigades, bij de achterhoede bleef en twee bij de ambulance.

Men was ongeveer een 500 M. Van de benteng, en met vluggen pas werd nu doorgemarcheerd. Daar waren zij voor de versterking, en nu werd een poging gedaan, door de versperringen heen te dringen en binnen te komen, hetgeen door geweervuur en lansworpen werd belet. De achterhoede bemerkende, dat men moeite had binnen te dringen en willende voorkomen, dat de vijand achter de benting een uitweg zou vinden, rukte naar het achtergedeelte op en trachtte daar binnen te komen. De vijand kwam ook daar opdagen, maar niettegenstaande zijn vuur en lansen, gelukte het door de versperringen te dringen en een klewangaanval volgde.

Maar op dat oogenblik was men ook voor, met behulp van het werpen van dynamietpatronen, door de versperring, en thans ontspon zich een verwoed gevecht van man tegen man; een ware slachting. Spoedig vielen de Atjehers bij tientallen neer en was de geheele bezetting afgemaakt. Men telde er ongeveer 46 lijken en in het voorwerk 7 lijken en gewonden; in het geheel dus 53 dooden en gewonden. Wij hadden 13 gewonden, waarvan geen enkele levensgevaarlijk.

Het 3de bataljon was, na eenige salvo’s te hebben gegeven, ook vooruitgegaan, en bij de benteng aangekomen, trachtte men een bres in de versperring te maken; ook hier een zwaar werk.

Doch door de bijna overal doordringende projectielen van het repeteergeweer, waarvoor de bezetting respect had gekregen, en waartegen zij zich moest dekken, kon zij het niet lang uithouden in de versterking, en trachtte toen een uitweg te zoeken door een achterpoortje.

De toeleg werd ontdekt; een gedeelte van het bataljon spoedde zich daarheen, en ieder, die vluchten wilde, werd neergeschoten. Een dertigtal wist nog te ontsnappen; maar weldra zaten onze soldaten binnen de versterking en werden verscheidenen nog afgemaakt. Men vond hier 43 dooden. In het geheel dus een verlies van den vijand van ongeveer 90 dooden in de bentengs.

 Panteh Radja werd bezet door een compagnie van het 14de, terwijl de rest van de colonne in de richting van Segli door het terrein terugtrok, om zoo de andere versterkingen te nemen. Waar men ook kwam, bijna geen vijand werd gezien, de bentengs waren verlaten. Nog een 4-tal vijanden werden op de vlucht neergeschoten; uit een benteng, Oedjong Landjoek, werd nog een lilaschot gelost, doch gelukkig zonder een man te treffen; ook deze benteng werd door een compagnie van het 14de bataljon bezet en de rest ging huiswaarts.

Om 3,5 uur ’s middags kwam de colonne te Segli terug, met een totaal verlies van 1 doode (een Amboineesch fuselier) en 22 gewonde minderen, terwijl de vijand een totaal verlies van 117 dooden in onze handen heeft achtergelaten.

Met dit succes hadden wij eenige uren later een verschrikkelijk verlies te betreuren, den dood van den luitenant-adjudant Eckenhausen, van het 3de bataljon, die door de ons overal volgende cholera ten grave werd gesleept. Nauwelijks een twee weken op Atjeh, of daar moest de telegraaf zijn vrouw de treurige tijding overbrengen.

De nacht werd door de troepen in de bentengs kalm doorgebracht; alleen werd benteng Oedjong Landjoek door een loos alarm even verontrust. Hierbij werden twee inlandsche fuseliers nog verwond, waarbij de een een slag in zijn gezicht, de andere een bajonetsteek kreeg, naar ik verneem in zijn hand.”

Het Bataviaasch Nieuwsblad, 10 augustus 1897 voegt de namen van de gesneuvelde fuselier, Manongga, en de gewonden aan Nederlandse kant toe:

‘[  ] Gesneuveld is de amboineesche fuselier Manongga (algemeen stamboek no. 49611); gewond werden levensgevaarlijk, de europeesche fuselier Nieuwburg (algemeen stamboek no.42754), niet levensgevaarlijk: de europeesche sergeanten van Lawick (algemeen stamboek no. 42542), Koerner (algemeen stamboek no. 30105) en Stam (algemeen stamboek no.38930), de europeesche geniesoldaat van Mierla (algemeen stamboek no. 43931), de europeesche geniesoldaat Biehl (algemeen stamboek no.41474), de europeesche ziekenoppasser Schelleken (algemeen stamboek no.26627), de amboineesche sergeanten Kikimahie (algemeen stamboek no. 9542) en Sahetapi (algemeen stamboek no. 16627), de amboineesche korporaals Anakotta (alg.st.no. 26584) en Kaijadoe (algemeen stamboek no. 36066), de amboineesche fusliers Pikoli (algemeen stamboek no. 35932), Pietreis (algemeen stamboek no. 19429), Riebok (algemeen stamboek no.34825), Rafel (algemeen stamboek no.84890), Schalwijk (algemeen stamboek no.38930), Kakimeta (algemeen stamboek no. 44171, Joseph (algemeen stamboek no. 30176), Kaligis (algemeen stamboek no. 35428), Fapilaka (algemeen stamboek no. 41631) en Mailissa (algemeen stamboek no. 49972) en de inlandsche geniesoldaat Jani (algemeen stamboek no.35682). Den 7e deze werden de versterkingen opgeruimd en het terrein opengekapt.

De beschrijvingen van de acties zijn technisch, maar soms krijgen we inzicht in de reacties van de soldaten zelf, zoals in het ooggetuigeverslag in de Sumatra-courant:

De Sumatra-courant: nieuws- en advertentieblad, 17 augustus 1897:

“Brieven uit Atjeh. Kota-Radja, 13 augustus 1897.

Het is te begrijpen dat de lezers in de grootste spanning verkeeren omtrent wat er te Segli en in de environs voorvalt. Reeds een week geleden zou ik hun zeer verklaarbare nieuwsgierigheid althans eenigszins hebben kunnen bevredigen, ware ’t niet gebeurt dat de berichten, die mij van daar welwillend zijn toegezonden zeven dagen noodig gehad hebben om mijn adres te bereiken. Dit is werkelijk niet geschikt om op te schieten. Doch nu ter zake.

De 30sten Juli jl. Vertrokken van Oleh-Oleh de rest van het 14den bataljon en een compagnie van het 12de; den 2den Augustus volgden twaalf brigades marechaussee, die aangevoerd worden door den kapitein Van Kappen; den 3den en 4den Augustus eindelijk het 3de bataljon.

Dienzelfden dag, in den namiddag was er te Segli een indrukwekkende macht bijeen, vooral wanneer men daarbij in aanmerking neemt, hoeveel moeite het kostte om deze voor de expeditie af te zonderen:

Twee bataljons infanterie, Twaalf brigades marechaussee, Vier secties bergartillerie,Een groot deel van de 6de, 17de en 22ste compagnie artillerie, Vijftig mineurs, Een peloton cavalerie, Des gevorderd kon de marine met zeer sterke landingsdivisies bijspringen. De ambulance was in de versterking, en de gewestelijk eerstaanwezig officier van gezondheid was ook aanwezig.

De Gouverneur, die reeds een paar maal daar geweest was, is den 6den deze er weer heen gegaan, daar in den namiddag van dien dag de dans eigenlijk beginnen zou.

Men vertelt, dat overste Van Heutsz aan Panglima Polim een brief geschreven had ten einde dezen aan te porren om zijn volk – dat van Polim – naar Segli te dirigeren, want dat het er wel eens leelijk voor hem kon gaan uitzien als de zaken daar voor de Atjehers faliekant uitkwamen. Ook moest hij zich haasten, want de troepen van de “keumpeni” werden in eenige uren over zee daarheen gebracht terwijl de Atjehers slechts de langzame pottenbakkerswagen ter hunner beschikking hadden.

Of dit nu waar is of niet, doet niet veel ter zake, maar zeker mag de activiteit van de autoriteiten ditmaal zeer geroemd worden. De disposities waren flink genomen en de overste Van Heutsz staat natuurlijk borg voor een niet minder flinke uitvoering.

Een drietal ferme hoofdofficieren, behalve de Gouverneur, zijn nu bij elkaar: Van Heutsz, Christan en Lindgreen, en de verhoudingen zijn uitmuntend. Ja ja, dat laatste heeft dikwijls wat in ….

Maar voor den 6den is er reeds heel wat te doen geweest. Vooreerst het onder dak brengen der troepenmacht. De barakken waren goed, maar vooral in het begin liet de rest wel iets te wenschen over, waarvan dan ook de gevolgen niet zijn uitgebleven, zooals aanstonds blijken zal. Verder heeft men voor de komst van den overste Van Heutsz weder eenige dwaasheden uitgehaald – uit dienstijver, natuurlijk! Men liet het 14de en 12de op de Atjehpasar recrutenschool en compagniesschool maken. Niets is in zulke omstandigheden meer geschikt het zelfvertrouwen van de troepen te schokken. Met den overste Van Heutsz kwam dan ook tegelijk de behoorlijke wijsheid en na zijn aankomst hielden de fraaiigheden onmiddellijk op.

Den 29sten begon een vreselijk bombardement op alle versterkingen en kampongs in den omtrek. Dit was om ruim baan te maken. Dag en nacht hield het schieten, zonder een oogenblik op te houden, aan. ’s Morgens van 6 tot 10 ure met alle stukken, dat zijn: 2 zevencentimeters achterlaad, 1 twaalf centimeter achterlaad, 8 mortieren van 7 centimeter; Van 10 tot 12 ure twee stoomers van de marine, later vijf; Van 12 ure tot 2 ure het geschut van de benteng met een gedeelte der reeds genoemde stukken; Van 2 tot 4 ure het andere gedeelte; Van 4 tot 6 ure de marine alleen; Van 6 tot 8 ure een salvovuur, waaraan alles deelnam. Dit laatst, was oorverdoovend. Na 8 ure ’s avonds kreeg iedereen nog eens een beurt tot ’s morgens 6 ure.

Ziedaar een vuur-rooster om ervan te beven, vooral als men bij de bediening is; want aan rusten of slapen valt daarbij niet de denken.

Onderwijl dit bombardement plaats had, waagden de Atjehers het nog om nu en dan van uit de loopgraven de benteng en de barakken te beschieten. Zulk een overmoed gaf reden om een hevigen tegenstand te verwachten, wanneer de colonnes tegen hen in beweging zouden worden gebracht.

Doch het is nogal meegevallen.

In den namiddag van den 6den hield het bombardement op. Alles was nu in spanning, mogelijk de vijand niet het minst. De colonne zou bestaan uit het 3de en 14de, de marechaussees, de cavalerie, 50 mineurs, 2 secties bergartillerie en de ambulancetrein. Een klein deel van de beide bataljons en de bezetting der benteng bleven achter tot het bewaken van onze gebouwen en werken.

’s Morgens om 4 ure rukte men uit. De weg langs het zeestrand werd gevolgd in de richting naar Koeala Gigien. De vijand kon van onze troepen niets bemerken, daar zijn werken achter een vrij uitgestrekte lagune aangelegd zijnde, daar waar ze het dichtst bij onze versterking liggen, ook zeer ver van het strand verwijderd zijn. De achterste werken van de vijandelijke linie naderen pas het zeestrand, doch daar werden de onzen het allerlaatst verwacht.

De gewone inlandsche zorgeloosheid was ons nu een welkom bondgenoot, want deze was oorzaak dat we bij de omtrekking van het uiterste punt der linie niet werden opgemerkt. In de grootste stilte trokken de marechaussee kampoeng Sibrih in en drongen van daar uit in de keel van de achterste versterking. Nu pas sprongen de Atjehers nog slaapdronken op en vol vertwijfeling gingen zij onze troepen te lijf. Maar te laat. Onze mannen waren er binnen, en de Atjeher weet wat dat beduidt.

Geschoten werd er bijna niet; het was een gevecht van man tegen man, waarbij de verraste vijanden spoedig het onderspit dolven. Binnen een uur lagen de lijken van 114 vijanden in het bloederige slijk.

Het 3de bataljon had en passant een andere versterking voor zijn rekening genomen en het 14de eveneens en deze en nog drie andere waren in weinig tijd ontruimd. De vijand scheen onthutst en waande misschien de achtergelegen kampoengs reeds in onze handen.

Met een doode, een amboineesch sergeant van het 3de, een ernstig gewonde, de europ. Sergeant der marechaussee Lawick, en veertien licht gewonden, meest marechaussees, hebben we die schoone zege gekocht. De meeste wonden zijn door lanssteken veroorzaakt. Een ferme hoeveelheid wapens – achter- en voorlaadgeweren, rentjongs, klewangs, – en munitie werd door ons buitgemaakt. Het 14de bataljon bleef Panteh Karang bezetten, mineurs hadden al heel wat opgeruimd. ’s Middags kwam het grootste deel der troepen in het bivak terug. Allen waren doodmoe. De meeste bentengs zijn denzelfden dag en den volgenden zonder noemenswaardige verdediging ontruimd. Zelfs het geduchte z.g. “Veertje” (Oedjoeng Belang) is bijna onverdedigd gelaten.

De vijandelijke stelling is thans geheel in ons bezit en er wordt flink aan de opruiming ervan gewerkt. De meeste hoofden hebben hun opwachting gemaakt en overal waarin witte vlaggen.

Zevenduizend meter rond de benteng is de boel als schoongeveegd. Alleen het slechten van het zoogenoemd “Veertje” heeft wat inspanning gekost.

Na den fameusen morgen van den 7den hebben we nog een doode gekregen, vanwege de beschietingen.

Waar het minste teeken van vijandelijkheid gegeven werd, is niet gedraald om dat betaald te zetten, zoodat er nu letterlijk niet meer te vechten valt.

De troepen hebben veel geleden van den dorst, want water is er zeer schaars. Ook is de vlakte zonnig en bijna geheel onbegroeid, dus is de hitte er ondragelijk.

Nu werd den overste Van Heutsz het plan toegeschreven om met het grootste deel der troepen over land, dus door het Pedirsche naar Selimoen te marcheeren. Prachtig , en thans, met een beetje samenwerking, zeer goed uitvoerbaar. Maar … er dreigt een kink in den kabel te komen. De cholera is onder de troepen uitgebroken en er zijn bereid een tiental menschen bezweken, waarvan de 1ste luitenant-adjudant T.T. Eckenhaussen een der eersten was. Er is nu geen sprake meer van verder voortrukken, helaas.

Den 9den en 10den is het grootste deel der artillerie, den 11den zijn de marechaussees reeds naar Oleh-Oleh teruggezonden. Het 3de bataljon volgt nog deze week. Het 14de blijft achter.

Er is sprake van dat in de helft der volgende maand de dans weer opnieuw beginnen zal, meer binnenwaarts en dat men dan zal trachten de colonne er overland heen te brengen.

Zoo is ook hier weer gebleken wat er met een beetje verstand en durven, in een oogwenk als ’t ware, te bereiken is. Zou er nu inderdaad een einde aan het verzet gemaakt worden?

Nog hebben onze troepen een groot succes gehad. Bij een machtsvertooning in den morgen van den 10den dezer waaraan het 3de, het 14de en de cavalerie deelnamen, stuitte men niet ver van Koeala Gigien op een sterk bezette vijandelijke benteng. Zonder dralen werd ze krachtig aangetast en wel zoo, dat er aan ontkomen voor den vijand niet te denken viel. De strijd om en in die benteng moet met buitengewone onstuimigheid gevoerd zijn. Er zijn zelfs kranige kerels, flauw gevallen.

Minstens zestig vijanden werden door de onzen met het blanke wapen afgemaakt, terwijl aan onze zijde een mindere sneuvelde en tien gewond werden. De snelladers moeten hier echter ook van groot nut gebleken zijn. [ ] Oz.”

 

De afgebeelden

De fotoafdruk is van hoge kwaliteit, een aantal van de Europese officieren is goed te herkennen temidden van hun inheemse soldaten, allen van het Korps Marechaussee Atjeh & Onderhorigheden.

Het zijn, in het midden, de 1e Luitenant Korps Marechaussee Carl Friedrich August Wagener (1862-1897). Wagener zou een maand later, op 21 september sneuvelen nabij Kroeëng Raba, Lho Nga.

1e Luitenant C.F.A. Wagener (1862-1897), Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse, Korps Marechaussee Indisch leger

1e Luitenant C.F.A. Wagener (1862-1897), Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse, Korps Marechaussee Indisch leger

De 2e officier van rechts: 1e Luitenant Alphons Franssen Herderschee (1872-1932), hij leunt met zijn linkerhand of zijn sabel en draagt de Militaire Willemsorde in zijn bovenste knoopsgat. Franssen Herderschee krijgt bij Koninklijk Besluit van 11 mei 1898, nummer 34 een eresabel voor zijn acties in Atjeh.

Luitenant Alphons Franssen Herderschee (1872-1932), Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse met de eresabel

Luitenant Alphons Franssen Herderschee (1872-1932), Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse met de eresabel

Majoor A. Franssen Herderschee

A. Franssen Herderschee op latere leeftijd als majoor met zijn onderscheidingen

Het Koninklijk Besluit geeft een beschrijving van de actie waarvoor de eresabel is uitgereikt: ” 6 augustus 1897. Verovering van Koeta Soekoen, “Uit eigen initiatief met twee brigades marechaussee de sterk bezette en krachtig verdedigde vijandelijke hoofdversterking Koeta Soekoen om te trekken; aan het hoofd van een deze brigades die sterkte aan de Zuidzijde binnen te dringen, een tegenaanval des vijands op dit punt af te slaan en daardoor voor belangrijk deel bij te dragen tot de vermeestering van deze sterkte.”

Staand aan de linkerhand van Franssen Herderschee, de 1e Luitenant H.W. Roeby.

Aan de rechterhand van Franssen Herderschee, de sergeant Korps Marechaussee A. Stam. Hij werd eervol vermeld voor de acties gedurende deze periode.

Sergeant A. Stam, Korps Marechaussee Indisch leger

Sergeant A. Stam, Korps Marechaussee Indisch leger

Staand met zijn sabel over zijn rechterschouder is de 1e Luitenant Korps Marechaussee P.A.H. Holten te herkennen, hij draagt de Militaire Willemsorde in zijn bovenste knoopsgat.

1e Luitenant P.A.H. Scholten, Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse met eresabel, Korps Marechaussee Indisch leger

1e Luitenant P.A.H. Scholten, Ridder Militaire Willemsorde der 4e klasse met eresabel, Korps Marechaussee Indisch leger

Strategie in Atjeh.

Na het ‘verraad’ van teukoe Oemar, 1896, werd generaal-majoor en gouverneur van Atjeh en Onderhorigheden Deijkerhoff ontslagen. Luitenant-generaal Vetter moest orde op zaken gaan stellen in Atjeh. Op 28 juni 1896 vertrok Vetter naar Atjeh.

Vetter gaf opdracht de geconcentreerde linie (een geheel van versterkte posten rondom de hoofdplaats van Atjeh) te behouden, maar wel acties buiten de linie te ondernemen en de vijand te vervolgen. De eerste aanzet tot een nieuw Atjehbeleid was gezet. Het was een beleid van hard optreden

Het Indische leger voerde onder leiding van de toen nog luitenant-kolonel J.B. van Heutsz in juli-augustus 1897een keiharde campagne om het verzet tegen het Nederlandse koloniale bewind in Sigli te breken en ‘rust en orde’ te brengen. Na een dagenlang bombardement van Marine en het Indische leger werden grondtroepen ingezet om af te rekenen met de volhardende verdedigers. Daarbij werd geen kwartier gegeven.

De meedogenloze aanpak bleek effectief. Na de slachting van de eerste dag ondervond het Indisch leger geen tegenstand van betekenis meer. Van Heutsz zette zijn strategie vervolgens door.

De foto van Nieuwenhuis van de slachting werd ook in Nederland gepubliceerd en werd met de foto’s van G.C.E. van Daalen’s Tocht door de Gajo- en Alaslanden het icoon van het militaire geweld van het Koninkrijk der Nederlanden in de Indonesische archipel.

 

 

 

[i] [http://collectie.tropenmuseum.nl/default.aspx?ccid=P5964&lang=en] .

[ii] http://www.geheugenvannederland.nl/?/indonesie_onafhankelijk_-_fotos_1947-1953/items/VKM01:A78-189/&p=1&i=1&t=4&st=pidie%20atjeh&sc=(cql.serverChoice%20all%20pidie%20%20AND%20atjeh)/&wst=pidie%20atjeh]

 

[iii] Zweers, Louis. Sumatra: kolonialen, koelies en krijgers. Houten: Fibula, 1988.

Biografie geschreven door Freek Cornelis, achterkleinzoon van C.B. Nieuwenhuis, 2014: http://collectie.tropenmuseum.nl/default.aspx?ccid=P5964&lang=en [2015-11-28]

Anneke Groeneveld, C. B. Nieuwenhuis’ Views of Sumatra. http://www.asia-pacific-photography.com/towardindependence/Nieuwenhuis/index.htm

Alle krantenberichten: http://www.delpher.nl

behalve Leidsch Dagblad:

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1897-09-28/edition/0/page/2?query=B.%20A2&sort=relevance